BLACKFOAL'S WAY OF THINKING LEGEND

Memleketten Siyaseten İnsan Raporu

2008-03-10T04:11:00.004+02:00

Entel mi Entel Az birazda Dantelli giyimiş. Bir kısım giyim eşyasını.. Görünmemesi gerekiyor
kanımca fakat gözüküyor alttan alttan..

- "Hanım.. kaç defa demedimmi giyinme böyle diye. Bak rezil oluyoruz Ahaliye"

"-Sus Karışma Sen bana Baskı yapıyorsun, Kalbimi kırıyorsun, Beni sen rezil ediyorsun..
Ahaliden banane, Onlarda var olanı sergileyemiyorlarsa sanane.. Yoksa sendemi vucudumu
siyasete kurban edecen, kamusal alan ilan edecen..."

-"Hanım sustum yeterki sen söylenme.. Tamam bir şey demedim.. Böyle yönetenlerimiz olursa
Hanımda ölesine konuşur."

İşte memleket manzarası. işte rahmetli barışın halil ibrahim sofrası...
Bu ne lahana bu ne turşu.. Herkes perhizde.. Milletçe olmuşuz obez karışık melezce
Koyun kırması, Denizde ve karada yaşayan aklı bir karış havada vatandaş bozması..

Dindar Mindar birazda.. Takunyalı kafasında Sarıklı...

"-Bey... Kaç defa demedimmi böyle giyinme diye. Bak rezil oluyoruz Ahaliye"

-"Sus Karışma Sen bana Baskı yapıyorsun, Kalbimi kırıyorsun, Beni sen rezil ediyorsun..
Ahaliden banane, Onlar var olanı sergiliyorlarsa sanane.. Yoksa sendemi vucudumu
siyasete kurban edecen, Allaha inandık girdik bir yola.. Gerisini Mevlam Koruya..

İşte memleket herkes aynı rüzgara doğru.. Koşan yok... İşeyende yok Hep Rüzgar nereden
eserse o yöne... Anlamıyorki zevat.. Tarihi bilmiyorki.. Bugun o rüzgarın peşine koşanlar
Yarın Keşişleme Belki ondan sonraki gün Yıldız KArayel Hangi Rüzgarın peşime gidilecek
Sadece kıbledenmi eser rüzgar.. Ne var Bunda Bilinmeyecek..

© Copyright 2008 Blackfoal
__________________________________________________________
Dünyada Güç Sahipleri Ahmaklardır...Ahmakların ruhları yoktur... Kalp sahipleri sanatçı ruhuna sahip olanlardır. Onlardır ki, Dünyanın hala güzel, Hala yaşanılabilen bir yer olmasını temin ederler. Bunların dışındaki topluluklar ve toplumlar ara sınıfı oluştururlar...

© Copyright 2008 Blackfoal

Mevlanadan Göndermeler..

2008-03-08T03:51:00.001+02:00

Mevlana'dan 21. Yüzyıla İnciler...

** Eşekten şeker esirgenmez ama eşek
yaratılışı bakımından otu beğenir.

** Dert, insanı yokluğa götüren rahvan attır.

** Leş, bize göre rezildir ama, domuza,
köpeğe şekerdir, helvadır.

** Kuzgun, bağda kuzgunca bağırır. Ama bülbül,
kuzgun bağırıyor diye güzelim sesini keser mi hiç?

** Pisler, pisliklerini yapar ama
sular da temizlemeye çalışır.

** Dikenden gül bitiren, kışı da bahar haline döndürür.
Selviyi hür bir halde yücelten,
kederi de sevinç haline sokabilir.

** Nasıl olur da deniz, köpeğin agzından pislenir,
nasıl olur da güneş üflemekle söner?

** Akıl padişahı kafesi kırdı mı,
kuşların her biri bir yöne uçar.

** Tövbe bineği, şaşılacak bir binektir. Bir solukta
aşağılık dünyadan göğe sıçrayiverir.

** Korkunç bir kurban bayramı olan kıyamet günü,
inananlara bayram günüdür, öküzlere ölüm günü.

** Kim daha güzelse kıskançlığı daha fazla olur.
Kıskançlık ateşten meydana gelir.

** Dünya tuzaktır. Yemi de istek.
İstek tuzaklarından kaçının.

** Irmak suyunu tümden içmenin imkanı yok ama
susuzluğu giderecek kadar içmemenin de imkanı yok.

** Gürzü kendine vur. Benliğini, varlığımı kır gitsin.
Çünkü bu ten gözü, kulağa tıkanmış pamuğa benzer.

** Eşeğe, katır boncuğuyla inci birdir. Zaten o eşek,
inciyle denizin varlığından da şüphe eder.

** Birisi güzel bir söz söylüyorsa bu,
dinleyenin dinlemesinden, anlamasından ileri gelir.

** Oruç tutmak güçtür, çetindir ama
Allah'ın kulu kendisinden uzaklaştırmasından,
bir derde uğratmasından daha iyidir.

** Birinin başına toprak saçsan başı yarılmaz.
Suyu başına döksen, başı kırılmaz.
Toprakla, suyla baş yarmak istiyorsan,
toprağı suya karıştırıp kerpiç yapman gerek.

** Kabuğu kırılan sedef üzüntü vermesin sana,
içinde inci vardır.

** Bilgi, sınırı olmayan bir denizdir.
Bilgi dileyense denizlere dalan bir dalgıçtır.

** Bulutlar ağlamasa yeşillikler nasıl güler?

** Bülbüllerin güzel sesleri beğenilir de bu yüzden kafes
çeker onları. Ama kuzgunla baykuşu kim kor kafese?

** Meyve ekşi bile olsa, olmadıkça ona ham derler.

** Her dil, gönlün perdesidir.
Perde kımıldadı mı, sırlara ulaşılır.

** Aşıkların gönüllerinin yanışıyla gözyaşları
olmasaydı, dünyada su da olmazdı, ateş de.

** İki parmağının ucunu gözüne koy. Bir şey
görebiliyor musun dünyadan? Sen göremiyorsun
diye bu alem yok değildir.

** A kardeş, keskin kılıcın üzerine atılmadasın,
tövbe ve kulluk kalkanını almadan gitme.

** O dağa bir kuş kondu, sonra da uçup gitti.
Bak da gör, o dağda ne bir fazlalık var ne bir eksilme.

** Altın ne oluyor, can ne oluyor, inci, mercan da
nedir bir sevgiye harcanmadıktan,
bir sevgiliye feda edilmedikten sonra.

** Gördün ya beni gamdan başka kimse hatırlamıyor,
gama binlerce defa aferin.

** Nefsin, üzüm ve hurma gibi
tatlı şeylerin sarhoşu oldukça,
ruhunun üzüm salkımını görebilir misin ki?

blackfoal

Güneş Yakacak Ağlayacaksın.!.

2008-02-18T07:27:00.001+02:00

ezileceksin aşkımın tazeleğinden
güneş tenine değecek ağlayacaksın
yakacak bagrını kalbine işleyecek
hatırlatacak masum sevgimizi
hatırlatacak acı sevgini
gözlerin kamaşacak af dileyeceksin
görebilirsen, ulaşabilirsen bana
yelken açmış olacağım yeni aşklara
yeni yeni umutlara
sen ufka bakacaksın
ve gene ağlayacaksın

© Copyright 2008 blackfoal

YALNIZLIK MEYHANESİNDE

2008-02-15T14:29:00.002+02:00

Bu gece konuşmaz artık yıldızlar
Sen oturdukça yalnızlık meyhanesinde
Zaman akıp gitmekte gençlik hanesinde

İki kelimeye bile muhtaç bırakmakta yıldızlar

Takvime bak mevsim hala yalnızlıkta
Yalnızlık aynın yalnızlık gününde
Ve yıl yalnızlıkta

Saati hiç sorma yalnızlığı yalnızlık geçmekte

Sen hala oturmaktasın adı malum meyhanede
Gönlün olmak ister sevgi hanesinde.

© Copyright 2008 blackfoal

EVLİLİK HARITASI Bölüm III

2008-02-09T03:29:00.001+02:00

Bölüm III

Şimdi bir olay yaşıyorsunuz... Sıradan bir gün siz evdesiniz veya eşiniz evde biri işten geliyor. Rutin olarak çiftlerden biri her gün bir şeyler yapmakta eşlerden biri ev düzenlemesi diğeri başka başka öncelikler.. Eğer burda bu önceliklerin yapılmasında sürekli olarak düzensizlik yok ise bazı gecikmeleri hoş görmek gerekiyor. Bu sizi basitçe etkilesede... Ve sakın ola karşılıklı çiftler asla bir birlerine yüksek sesle hitap etmemeliler. Tüm uzmanların ortak görüşünü hepimiz biliriz. Kelimelerde hata yoktur hata bizlerdedir. Kelimeleri güzel kulanırsak güzeli bulur ve demek istediğimizi daha iyi anlatabiliriz.

Şu bir gerçekki evlilik bir meydan muhaberesi değildir. Bir güç kabul ettirme sahası da değil. Evlilik Allahın c.c bahşettiği en kutsal kurumdur. Ve bizim burda olmamızı sağlayan evrimi sağlayan ve bu evrimi sağlıklı bir şekilde sürdürülmesini sağlayan bir kurumdur.. Evlilik olmasa insan evrimi çok büyük sekteye uğrardı devam etse bile gelişmesi çok geride kalır ve değer yargılarının aşırı bir şekilde bozulmasına etken olurdu.

Öncelikle, evlilipe saygı duyulması şarttır.. Ve eşlerin bir meydan muhaberesinde olmadıklarını bir sevgi seline kapıldıklarını kabul etmeleri gerekmektedir. Burada söz konusu mantık evliliği değildir zorunlu evlilikler olmamsı gereken belki çok karşılaşılan fakat Evlilik kelimesinin özüne yakışmayan ve olmayan bir zorlamadır.

Pekala, Evlendiniz bal ayı denen günler geçti bu yalnış bir cümle veya düşünüş.

“Balayı denen günler geçti”

Asıl geçen şey bunu söyleyen şahsiyetlerin kafa yapısındaki geriliktir. Evlilikte bu malum ayları tün ömre yayacaksın.. Balayı denen gerçek asıl şefkat ayı, Hoş görü ayı, saygı ayı, değer verme ayı ile ifade edilen zaman dilimidir. Bir kaç ay sonra bunları kayıp mı ediyoruz?

İşte bahsettiğim gibi hep bir savaştan bir meydan muhaberesinin söz konusu olmadığı bir gerçeklikten bahsediyorum.. Sinirlenen eş çekilecek susacak. Yok içine atınca adoluyormuş dışına atınca bilmem ne gibi bir sürü saşma sapan mazeretlere sığınmayacak..

Evlendin doldun git dışarı kus...Yoksa hastalıkta sağlıkta iyi günde kötü günde yanında olan sana ömrünü bağışlayan insana asla.. Zaten evlilikte hoş görü dışında her şey yasak ve saygı dışında...

Diyelim bunlar var. Var ise adına Evlilik demiyeceksin..

“Ne diyecem dersende?”..

“Ne dersen de”

diye cavap alırsın. Ne dersen de fakat asla Evlilikte kabahat bulma..

Hiç bir şekilde tanımlar suçlu olamaz suçlu ancak insanın ta kendisidir...

Bu bölümde sizlere harp etmeyin diyorum. Yüksek sesle konuşmayın.. Bağırmayın.. Fakata asla bunun istisnası yok.. Gurur kırmayın. Evlilik bir nevi Filozof olmak gibi tek gerçek toplumun değer yapısına bağlı kalmaktır. Tek doğru budur...

blackfoal

EVLİLİK HARITASI Bölüm II

2008-02-03T01:52:00.000+02:00

Evlilikerde, daha önceki hayatınızdaki bazı olayların kesinlikle anlatılmaması gerekir..

"Ben çok geniş görüşlüyüm ben kaldırırım ben herşeyi bilmeliyim."

Alsana bir yalış daha, geniş görüş bir gün ama kesinlikle bir gün sınıfta kalır. Seni yarı yolda bırakır geniş görüş depoda bir delik gibidir. Ve harita üzerinde gitmen gereken yere ulaşamazsın.

"Nedir Evlilikte Gidilmesi Gereken Yer?"

Evlilikte gidilen rota o gün söylenen sözdür.. Hayat yolunda " Ölene kadar bir yastıkta kocayın" gibi. İşte rotamız ölene kadar aynı arabada aynı yolculuğu yapacak olan bizler önceden bilmeliyiz yolun durumunu zira evlilik yolunda bir yerde yazmaz burda kaza yapacaksın burda çukur var gibi.. Ama evlilik yolunda bir şans var siz nasıl yönlendirirseniz öyle gider isterseniz ki bu iki taraflı olmalı asla asla kaza yapmazsınız ve bu yolculuk huzurla birlkte dahada uzar.. Keyif verir. Hayatınıza renk verir. Kanat olur sizi uçurur. En büyük zenginliğiniz olur.

Düşünsenize bir kere. Eşiniz gelmiş size..

"Bu mnceki sevgilimin boxeri " deyip giyindiği giysiyi gösteriyor.

Bu nasıl bir olaya tekamül eder bilirmisiniz? Yolda tam hızla gidiyorsunuz ve birden elfrenini çektiniz. İşte buyurun size sonuçlarını. Veya düşünün ki.

"Ben sana eski sevgililerimle yaşadıklarımı anlatacam. İşte birtane vardı adı xxxx onla öpüştüm." falan

İşte buyurun elfreni çekildiği yetmedi aracı kurtarayım derken birde arabayı bir direğe veya bir ağaca tosladınız. Şimdi işin içinden çıkacaksınız.. Ya sineye çekeceksiniz ya acı acı gülümseyeceksiniz yada tepki vermeyeceksiniz ve yahut ta uyarı verirsiniz en fazlasından. Tabiki bunlar aracın patlamasına mani olmak için yapacağınız çırpınışlar olacak yada çıkın arabadan çıkın seyredin nasıl yanıyor ve sonunda geri dönülmez bir şekilde patlamasını seyredin..

Yangın bitecektir. En kazları mazide kalacaktır taki Aile mahkemesinde Hakim boşandınız diyene kadar.

Birde sürekli tamirde kalacak araçlar vardır vazgeçemezsiniz ömrünüzü alır. Zira bir parçası sizde maddi tarafı eşinizdedir. Bazı günler görmeye gideceksiniz araç patladıktan sonra ahh ne yazık..

Yazık olan bu küşük olaylar neticeinde bir ülkedir.. Binlerce Onbinlerce olay sonunda dinamit konan çekirdek aile kurumunun iflası neticesinde bir ülkenin geleceğidir. terk edilmiş çocuklar, sorunlu kafalar, aile görmemiş sevgiyi tadamamış bireyler topluluğu işte ozaman rüzgar esmeyi versin. Her yöne savrulur bu parçalar...

Küçük olayların büyük etkisi vardır bu açıdan. İstisna kaideyi bozmaz ama aynısından 1000 istisna kaideyi darmadağan eder.

blackfoal

EVLİLİK HARITASI Bölüm I

2008-02-03T01:50:00.000+02:00

Açıklama

Evlilik haritası adını verdiğim bu yazılarımda sizlere bana anlatılan bazı olayları veya gözlemlediğim olayların Evlilik haritası altında yorumlarımı sizlerle paylaşacağım.

Bölüm I

Evliliklerde. özellikle eşlerden birinin başından iki evlilik geçmesi gibi durumlarda. Bu çift evliliği yaşauan erkek ise, eşlerine bazı hatırlatmalar yapmılması gerekiyor. Eğer sizle evlenmişse, yüzde olarak büyük bir oranla önceki evliliğini kesinlikle hatırlatmamak gerekmektedir. Zira bu bir çok nedenden ters tepkilere neden olabilir. Bir gün sevişmenin ardından kadın.

"Benmi daha iyi sevişiyorum eski eşimöi?"
"Eski eşini hiç aldattınmı?"

Akla bir çok soru geliyor. Ne kadar tehlikeli. Ne kadar yanlış. Bu ve buna benzer sorular hep evlilik yönünün ters ce çıkmaz yollara girmesine neden olur. Bu davranış, bu sorgulama hayatınızda asla olmasın. Eşler birbirlerine güvenmeli ve konuşmaktan asla korkmamalı korkmayın ve mutlaka mutlaka ne demek istediğini anlamalı eşler. Bu çok önemli; karşı taraf için kendi kendinize asla karar vermeyin ve bu kararı veripte asla uygulamayın. Sizin anladığınız kadarı iledir vereceğiniz karar. Acaba gerçekten bunu mu demek istedi diye kendinizi sorgulayın.

"Bunumu demek istedi?"

Bu son derece önemli bir sorudur kendi kendinize sormanız gereken. Direkt girerseniz sen bunu dedin gibi ve ya kafanızda gerçekten ima etmediği düşünceleri kurarsanız sizde ona inanırsınız ve gene evlilikte çıkmaz sokak veya ters yöne giri vermişsiniz.

Bazen küçük kazalar atlatılır. Tamiri kolaydır. Basen zor tamir edilir kendileri başaramaz dışardan yardım gereklidir. Daha ehil biri. Bilinmesi gereken bir şey vardır Evlilik Trafik gibidir ve tek bir fark vardır trafikle... Çok büyük kazalarda trafikte ölseniz bile ya sigorta vardır geride kalanlara tazminat için yada aracın tamiri için fakat evlilikte çok büyük kazalarda asla evlilik sigortası yoktur.

İki farklı insan, erkek başından iki evlilik geçirmiş kadın tek evlilik geçirmiş.. Ve sık sık tarih olması gereken kişi hakkında sorulara maruz kalıyor. Bu tam terside söz konusu olabilir ikinci evliliği geçiren kadın olabilir ve erkek sorular soruyor. Bu tehlikeli davranış bu tip durumlarda asla olmalı yalnıs sorular yanlış ve yalnış. Belki tamir edilebilir bu soruların etlileri ama mutlaka iz kalır beyinde mutlaka..

blackfoal

DENEYİMSİZ DENEMELER

2007-11-05T11:02:00.000+02:00

Bir yolculukta karar.
Yola çıkalı uzun süre olmamıştı. Ve gerçekte yalnızdım kendi kendime düşünmeye başlamıştım deli misali; dense yeridir. Beklide deli misali demekte hatalıydı pek tabi ki kendim bizzat delinin ta kendisi olabilirdim.
Yalnızsın deneyimsizsin, tüm bunların üzerine ne yapabilirsin ki hiç bir şey, fakat aklıma birkaç alıntı yapmak gibi derin düşünceler bile gelmedi değil. Montaigne gibi denemeler yazabilirdim. Hem yalnızlığımı unutur hem yolun uzunluğunu hem de garip bir geçmişten ışınlanıp gelmiş gibi giden arabanın gürültüsünü kendime göre sanat uğraşısı ile bastırabilirdim.
Durdum düşündüm ve bana düşünürken faydası olan popomu kaşıma hareketini de yaptıktan sonra aklıma gelen ilk başlığı bu denemelerimin kapak başlığı olmasına karar verdim normal de şiirlerimi yazarken başlıkları her zaman şiirin bitimine müteakip koyarken, düz yazı denememim bu tip olmaması gerektiğine karar verdim. Valla ne iyi de karar vermişim, son derece isabetli karar olmuş.
Bu konuda deneyimsiz bir insandan nasıl bir deneme çıkar pek tabi deneyimsiz denemeler çıkar. Birden popomu kaşıma etkisiyle şimşek çakmış ve kendime hayran olmaya başlamıştım. Bu fikir harikaydı ben harikaydım ben oydum ben buydum. Belki de ben hiçbir şeymiydim bilmem ki neydim. Aman beya her zaman böyle düşünürken kop ’u veriyorum ve birden boyut değiştirir gibi karakteristik olarak mod değiştiriyorum.
Şaşırmaya gerek yok; yolculuk ettiğim otobüs doğrusunu söylemek gerekirse geçmiş tarihten ışınlanıp gelen bu aracın üstünde bu gibi fikirlere kapılmamak elde değil ve de bu tip fikirlerle uğraşırken yazmış olduğum satırları defterime karalarken midemin de bu durumu fırsat bilip benden istifade edip beni karalaması da ne demek? İşte zavallı benin açık örneği. Midem bile benim zayıf anımı hissettiğinde hemen vuruyor. Alsana bende sana inat sana aldırmayacağım inmiyorum mola yerinde bakalım ne yapacaksın.
Birden üşüdüğümü hissettim rüzgar geliyordu bir yerden, sonradan aldırmamaya karar verdim üşüdüğümü düşünmesem pekala rahatsız da olmam diye düşündüm oysa küçükken okuduğum bir Hint kitabından edinmiştim bu fikri; Budist rahibin biri düşünce telkinleriyle uzun süre aç durabildiğini okumuştum neden olmasın diye düşündüm ve kendimi telkin etmeye başladım ben üşümedim, burası sıcak, ben burada değilim falan filan. Çok soğuk be ne üşümemesi. Kapatın be şu kapıyı.
Aklıma yazdıklarım geldi geriye dönüp neler karalamışım diye okumaya başladım karaladıklarımı ve şu anda kadar yukarıda gördükleriniz ortaya çıkmış ve benim bu yazı stili veya karakteristiği çok hoşuma gitti hem okuyanları sık sık yazının içine dahil ediyorsun hem de kendini dahil ediyorsun yazının içine mükemmel diye dündüm ve bir çok imla kuralına fazla dikkat etmemek fikri aklıma geldi.
Yalan vallahide yalan zaten dikkat etmiyordum. Sade size fikir diye yutturuyorum. Lakin kendime de yutturamadıktan sonra pek anlamı yok. Bu fikrin İçimden bir ses “Boş ver kafana göre takıl” dedi bende boş verdim ve kafama göre takılıyorum.
Millet yemeğini yemiş içmiş oh be ne ala daha ben dışarı çıkmadan otobüs kalkacak “zıkkımlanın emi” yahu insan bir uyarır. Ama dur be kardeşim sen zaten yalnızsın yanında kimse yok ki senin.
İşte böyle bir yolculuk hikayesi gibi başlayıp ve deneyimsiz denemelerimi toplamak pardon yazmak istememin neticesinde ortaya çıkan garip ama benden olan benim öğelerimi içeren bir yazı tamamen ben.
Aslında yalnızca garip olan bu yazı denemem değil ki; bindiğim otobüsün yatak odamda ki yatağımın oluşuna ne demeli ve de yalnızlık falan ise bu gece yalnız yatışım dan ziyade bir şey değilmiş. Bende bu otobüs nerden geldi diyorum geçmişten ışınlanmış gibi derken; aaa hakikaten ben bir bakıma telkinle kendimi aç değilmiş gibi yapmaya çalışırken; aaaa gerçekten ben kendimi bir otobüste hissetmişim. Günahını almışım Budist rahibin demek yaptıkları kısacası öğretileri doğruymuş. Aaa Ben popomu kaşıyorum. Şu işe bak demek ki tüm fikirler bu hareketi yaparken aklıma geliyor. Lakin ne gariptir ki bu da bir telkin den öteye bir şey değil ki.
***Buradan devam et gelince düzenlemeye***
Şimdi bu başlangıç yazımın alt başlığını bir yolculukta karar olarak belirtmiştim tamamen değişmesi mi gerekiyor? Ne alakası olabilir? Be oğlum.!. Pek tabi alakası olabilir. Durmadan telkin melkin derken, aslında gerçeğin tam içine düşmüş gibiyim.
Bir dizi garip düşüncelere kapılıyorum yatağımın üzerinde; başlığa dokunmamaya karar veriyorum. Zira tavuk yumurtasını beğenmediğinde tekrar kıçına sokup değiştiremediğine göre kendi istediğine bende bu yazdıklarımı değiştiremeyeceklerin arasına koyuyor (telkinle) ve değiştirmemeye karar veriyorum. “Kardeşim ne yazıyorsa o.”
Ruhumun sıkıştığını hissediyorum. Şaşırmayın bunun tek suçlusu midem yaptığı etkiye tepkiyle karşılık verince kendileri daha büyük etiyle cevap vermekteler. Gerçekte en büyük zararı görecek olan sanırım benim. Sakın ha “pes ettin alan” demeyin. Sıkıysa siz midenizle inatlaşın. Bu inatlaşma bana Çok uzun uğraşlardan sonra farkında vardığım bir gerçekliği aklıma getirdi. Ve ben bunu sizle paylaşmak istiyorum. Dikkatle okuyun bu satırları, beklide önünüzde ki bu satırlar size bir ışık yaka bilir. Ne konuda mı? dersiniz bunu da kelimeyi belirtikten sonra ki takip eden cümlede belirteceğim. Evet şimdi hakkettiniz bu büyük zokayı pardon gerçekliği. “”Siz siz olun asla vücudunuzla inatlaşmayın .”” İşte gördünüz mü? Ne muazzam bir farkına varmışlık. Şimdi sıra geldi ne konuda size fikir veya ışık yakacağına. Aslında bunu yukarıda belirtmiş olmam lazım. Evet gördüm hala anlamadıysanız. Siz delisiniz demektir.
Şimdi okumayı bırakıp bir nefes alın ve ne olabileceğini düşünün iki kere geçmiş ne fikir oluşacağı. Evet bulamadınız mı? Tamam fazla merak etmeyin sizleri daha fazla uğraştırmayacağım. Aslına bakarsanız çok hoşuma gitmiyor değil. Vaz geçtim uğraşmaya devam edin. Ne yapacaksınız çile dünyası. Bazılarınızın küfürlerini(kötü söz sahibine aittir iyi söz bana), bazılarınızın da en büyük çilemiz bu olsun dediğinizi duyar gibiyim. Bende biraz daha şımararak. Bu oyunu uzatmaya karar verdim. Şu anda kadar bulamadıysanız. Sizler gerçekten katıksız delilersiniz.
Evet yolculuğum devam ediyor aslında ben seyahat ediyormuşum yatak odamda değilmişim. Yanımdaki koltuk boşmuş o kadar. İçten içe yakarma durumunda da olabilirim. Yardıma çağıracak kimsem de yok etrafımda sizler bile yoksunuz. Fakat sizi töhmet altında da bırakmak asla istemem. Sonra taksiratınızı benim bağışlamamı istersiniz bende bağışlayamam ben sade bir seyahat ediyorum yalnızım ve otobüs çıldırmış gibi gürültü çıkarmakta yazık ki midem aferist* bir durumda midenin bana yaptığına sadece oportünistlik** derler başka bir şey diyemezler. Pis menfaatperest mide seni.
Yahu hiçbiriniz merak etmediniz mi? Yolculuğum nereye? Sakın ha Yolculuğumun nereye olduğunu sormayın bende bilmiyorum. Nereye gidiyorum? Babaannemin tabiri vardı. Nereye gidiyorsun dediğimde “Cehennemin dibine” derdi. Rahmetli oldu. Öldü kadıncağız.
Ya bu yolculuk iyiden iyiye beni sardı. Yada ben şaşkınlık içindeyim otobüsün sesi beynimi tırmalamaya başladı. Baksana neler aklıma gelmeye başladı. Bir dizi olaylar. Geçmişim, yalnızlığım bir ara seyahatimi unutup kendimi yatak odamda bile hissettim.
Aslına bakarsanız böyle şeyler normal pek tabikiz ne düşüneceğime ben karar veremiyorum ki konuşacak kimse olmayınca yanımda gevelemekten öteye gitmiyorum. Midem de dayanılmaz boyutlara geldi. En iyisi yataktan kalkıp bir güzel kahvaltı hazırlamak. Demliği de koydum mu Ocağın üzerine oh be artık ne yapmam gerektiğine karar verebildim. Demek fazla aşırıya kaçmamak lazım, inatta.
Bana sorarsanız sizden olsam sormazdım ama bir kere işkenceye katlanmaya siz karar verdiniz. Ben değil. Karmaşık olduğunu hissetiniz mi? Ben her şeyin farkındayım. Omuzum ağırıyor. Ne alakası var demeyin yataktan düştüm, otobüsün kodluğundan, aman be ne bu kafam karıştı. Bir açlık bu kadar eziyet çektirir mi? İnsana. Baksanıza demek ki çektiriyormuş. Hem ben vazgeçtim bu sevdadan Güneş sırtımı fazla yaktı gidip biraz yüzeyim de serinleyeyim sıcağın bağrında da bu kadar durulmaz ki … Zaten popom kaşınıyor. Yoksa aklıma ne gelecek yine.
______________________________________________________
*Aferist : Bedavacı, Mideci **Oportünist : Çıkarcı
Yukarıda benim ne olabileceğim üç bilemedin dört defa geçti deli cevabı verenler sanki bir şey keşfetmiş gibi sevine bilirler deli gibi sevinin. Ne bildiyseniz. Sorsanız Atom bombasının tarifinden de önemli gelir size…

ALTIN ÜLKESİ KOLHETİ: EFSANE VE GERÇEKLER X.

2007-11-05T10:42:00.001+02:00

ALTIN ÜLKESİ KOLHETİ: EFSANE VE GERÇEKLER VIII.

2007-11-05T10:37:00.000+02:00

ALTIN ÜLKESİ KOLHETİ: EFSANE VE GERÇEKLER

Otar LORDKİPANİDZE

Almancadan çeviren:Gubazi Çibarişi

''Eski çağlarda büyük üne sahip olan ülkenin (Kolhetia’nin ) ününü Jason’unArgonot seferi efsanesı ve ondan önceki Phrixos’un seferide göstermektedir.'' (Strabon)

Bunlara benzeyen figürler diğer bölgelerden de bilinmektedir. Örneğin Hitit ritual yazıtlarından. Bunları Büyükana kultu ile olabilecek bağlantı yadsınamaz. Çünkü birçok örnek ‘’Büyük Tanrıça’’ (‘’Büyükana’’) biçimleri, canlıların çeşitliliğini temsil edecek şekilde gösterilmektedir. M.Ö. 2. yüzyılda Lucia Apuleius Tanrıça adına yazdığı yazıda:’’ Ben doğayım, var olan herşeyin anası, bütün gücün yöneticisi, bütün başlangıçların başlangıcı, en büyük tanrılık(uluhiyet) im. Ben bütünlüğüm, yeryüzünde var olan bütün canlılar tarafından yüceltilenim’’. Vani de (Resim. 16, 1-2) bulunan M.Ö. 5-4. yüzyıla ait altın bir küpede ve süs askılarda ve M.Ö. 2-3.yy la ait bir kemerde yer alan kuş figürleri büyük Ana Tanrışa inanışı ile bağlantılıdır133. Kolhetinin çeşitli yerlerinde bulunan M.Ö. 8-5.yüzyıla ait arkeolojik buluntular ortak bir ‘’ Büyük Ana Tanrıça’’ inanışını göstermektedir. Bu belkide ‘’ resmi (devletin) inanış ilede bağlantılıydı.

Şekil.12. Bazı Kolhi seramik tipleri ve ornamentler, M.Ö. 7. yy ve 4. yy ın ilk yarısı

.
M.Ö. 8-5. yüzyıla ait bronz ve seramik eserler sadece dinsel inanışı değil aynı zamanda o dönemlerdeki elsanatının mükemmelliğinide göstermektedir. Yeni yaratımların zenginliği, sadece Kolheti krallığındaki elsanatının ekonomik sistemdeki yerinin değil aynı zamanda antik Kolhi kültürünün tarihsel ortaya çıkışı ve gelişim sürecindeki rolünü belirleme imkanınıda vermektedir. Burada, o dönemdeki el sanatını detaylı olarak ele almak yazının ana temasının dışındadır. Fakat yinede bu branşlardan Kolhi Kültürünü ve ülkenin ekonomik gelişimini yansıtan orjinal ve spesifik134 eserlerden bazılarını ele almak istiyorum.
Döner masada yapılmış çanak çömlek analizleri, araştırmalara en büyük katkıyı sağlayan materyallerdir. Genel kabule göre döner masa tekniğinin kullanılmaya başlanması seramik produksiyonunun serbest el sanatı dalına dönüşümünü gösteren en önemli göstergelerden biridir. Batı Gürcistanda bu süreç Kolheti Krallığından önce başlamıştır. M.Ö. 2000 in ikinci yarısı ve 1000 yılının başlangıç dönemlerine ait döner masa seramikleri bilinmektedir. Seramik el sanatı Kolhetide eski bir geleneğe sahip ve bu özel bir yetkinliği (ustalığı) ortaya çıkarmıştır. Gelişme sadece form ve süslemede değil aynı zamanda teknolojik seviyeyide (bunların arasında parlak yüzeyli, açık siyah ve siyah kapların produksiyonu) ileri götürmüştür. Kolhi seramikçiliği M.Ö. 8-4.yy da önceki dönemde elde edilen bilgi birikiminide devralarak, tüketicilerin taleplerini,- bazıları kompleks form çalışmaları gösteren- çesitli tiplerde üretilen büyük miktarda üretilen seramiklerle karşılamaya çalışıyorlardı. Seramikler- yüz yıllar süren bir süreç içinde- kendilerini yüksek kalite, aynı zamanda konzervatif form ve ornament ile karakterize etmektedir. M.Ö. 8-7. yy için yüzeyi kanallı kaplar tipiktir (Resim. 8.) (tüketim fazlası ürünleri saklamada kullanılan pithos tipi kaplar, testi, dibi ince honi biçiminde kupa, sahan ve tencereler). Kulpların büyük çoğunluğu boynuz biçimlidir. Pithoi tip kocaman kil kaplar M.Ö. 7.yy sonlarından M.Ö. 4.yüzyılın ilk yarısınakada olan dönem için karakteristikti (Şek. 12, 30). Günlük yaşamda kullanılan seramikler geniş bir çeşitlilik göstermektedir. Bügüne kadar herhangi bir seramik atölyesi veya fırının bulunamamış olmasına rağmen, bir taraftan form ve motifler diğer taraftan hammaddenin (kilin) Kolhetinin dışında bilinmeyen kimyasal bileşime sahip olması seramiklerin lokal üretildiğini göstermektedir. Siyah, koyu külrengi, bazıları parlak yüzeyli, bir ve/veya iki saplı forma sahip seramikler tipik olanlarıdır. Bunlara ek olarak vertikal delikli çif honili testi (Şek. 12. 9) sayılabilir. Süsleme olarak; parlak vertikal çizgiler, romben sekilli süsleme elementleri, dalgalı çizgiler, spiral, konsantrik dairesel çukurtmalar, balık kılçığı ve diğer şekiller. Bunlar bütün testilerde görülebilen şekillerdir135. M.Ö. 7. yüzyıl sonu M.Ö. 4. yüzyıl başlangıcına ait Kolhi seramikleri kendilerini ince form, belirgin dopel honi silueti veya birbirleri ile uyumlu formlar ve kabın silueti tarafından belirlenen olgun kesin geometrik ornametlerle karakterize etmektedir.
Bunların çoğu yüksek kalite ürünleridir. Dikkate değer bir nokta M.Ö. 6. yy ve 4. yy ın ilk yarısına ait formlarda bir iki istisna dışında Hellen etkisinin görülmemesi, kendi geleneksel formu yüz yıllar boyu korumasıdır. Kolhi seramiklerin miktarı ve çeşitliliği yüksek produksiyon seviyesinin göstermaktedir. Seramik genel ihtiyaç maddesiydi. Seramikler belli ölçüde standartlaşmış ve aynı tip ürünler Kolhetinin her tarafında yaygındı (Pithoi: Şek. 12, 23; çift konik gövdeli testiler ve vertikal delikli tutacaklar: (Şek. 12, 9) honik bardak (maşraba), bir kısmı yüksek ayaklı; eğik kenarlı sahanlar. M.Ö. 7.-4. yy la ait bu ana tipler heryerde yaygındır. Sahil yerleşim yerlerinde Batum’dan Sohum yakınlarına kadar, Kolhi havzası, Rioni nehrinin alt ve orta kesimleri, Supsa-Natanebi nehri yamaç ve vadilerinde, Enguri, Kwirila ve vd. Yerlerde136. İlginç bir durum ise bu mallara seramik atölyesinin bulunmadığı dağlık bölgelerde de Rioninin üst kesimleri (bugünkü Raça-Leçumi) yaygın olması. Buralara sadece üretim merkezlerinden (Rioninin orta kesiminden) buralara ulaşmış olması gerekir. Aynı şekilde seramikler Enguri vadisinden yukarıya doğru, Kolhetinin en yüksek kesimlerine, Swaneti ye kadar ulaşmıştı. Bütün bunlar Seramiğin M.Ö. 7.-4. yy da Kolheti bölgeleri arasındaki ticari gelişimindeki önemini göstermektedir137. Burada aynı zamanda bu seramiklerin kuzey Karadeniz sahillerine ihraç edildiğinide belirtmek gerekir138.
Hernekadar demir ve demirden araçlar, ekonomik alanda bronzun yerini almış olasada, bronz işlemeciliğine M.Ö. 7.-4.yy da da devam edildi. M.Ö. 1. binyılın ilk yarısında Kuzey Kafkasya ve daha uzak bölgelerde kullanılmakta olan büyük bronz kazanlar, önceki dönemim devam eden geleneği olarak görülebilir139. M.Ö. 6.-5. yy la ait kazanlar Kolhetinin çeşitli bölgelerinde bulunmuştur140. Bunlar eskiler gibi aynı form ve üretim tekniğine sahip, fakat tutaç biçimleri farklıdır. Bunlar M.Ö. 1. binyılın ilk yarısındaki seramiklerdeki gibi boynuz şeklindedir. Yeni kazanların (M.Ö. 5.yy) tutaçların üst kesimlerinde dik kulaklı hayvan başı imitasyonları bulunmaktadır ve detayına kadar M.Ö. 6.-5. yy la ait kaplarla aynıdır. Bir taraftan kapların geleneksel formlarını korumuşlar, ama diğer taraftan zamana uygun stilde yeni süs elementleri eklenmiştir. Bu tipin diğer gurubu, M.Ö. 5. yüzyıla ait örgülü ornamentlerle süslenmiş tutaçlı kaplardır. Vani’de bulunan bir kabın (bakraç ) iç dip kesiminde gamalı haç biçiminde plastik stilde bir ornament bulunmaktadır. Vanide buna çok benzeyen orta boyda (yüksekliği: 14 cm) başka bronz bir kap daha bulunmuştur. Kabın yuvarlak orta göbeği iki bronz metal ile beraber birleştirilmiş, çember ayaklı, iç içe geçmiş tutaçlı ve dibinde( iç) gamalı haç bulunmaktadır. Bakracın aslında zincir ile bağlı olan kapağında oroks (auerochs), horoz ve aslan (?) figürleri bulunmaktadır. Bütün figürler bir profil içinde expresiv bir duruşta resimlenmiş, gövde yüzeyleri ornamental kertik tekniği ile işlenmiştir (Resim. 9, 4). Süsleme stili (hatırlanacagı gibi) Kolhi baltaları ve diğer eserlerde bulunan hayvan süslemelerine benzemektedir. Bu kapların ve diğer bronz araç gereçleri yapanların dağlık kesimlerden, bir kısmı eskiden beri metal işlemecilikte büyük bir gelişme göstermiş olan Raça-Leçum dan gelmiş oldukları pekala kabul edilebilir. Bu kapların Kolhetideki yaygınlığı sadece yüksek kesimlerdeki ustaların el sanatındaki yoğun üretimini değil, aynı zamanda Kolhi el sanatı stilinin aktif yaratımını da gösteriyor141.
Bronz, M.Ö. 6.-4. yüzyıllarda, başlıca takılarda ( bilezik, kolye, çengelli iğne, askılar, kemer, yüzük vs. ), kult ve rituallerde kullanılan ve aralarında harika el sanatı örneklerininde yer aldığı eserlerde kullanılan bir metaldı. Örneğin Ureki’de bulunan M.Ö. 8-7. yüzyıla ait bir dizi minyatür heykeller: kediye benzeyen Skhyt-Sibirya eserlerindeki vahşi hayvan stilleri ile benzerlik gösteren, yere uzanmış durumda çizilen hayvan motifler bulunmaktadır. Geometrik tarzda çizilmiş geyik, boğa figürleri stilistik biçimde ve boynuzları daire olusturacak şekilde resimlenmiş142.
Kolhetide bronzun yanısıra gümüş süs eşyalarıda yapılmaktaydı. Diadem, kolye, askılarla süslenmiş küpe, yüzük vs. En yaygın olanı geometrik tarzda oymalar, uçları plastik stilde yapılmış hayvan başı ile biten ornamentlerdir. Stil olarak gümüşten yapılanlanlar ile altından yapılanlar birbirine benzemektedir. Özellikle gümüş sahanlar öne çıkmaktadır. Bunlardan bazıları , omphal çanak, Akamenik dönemdeki Doğu ve Akdeniz bölgesinde yaygın olan tipe ait. M.Ö. 6.-4. yüzyıla ait bu çanakların özgünlüğü ve sayısal çokluğu bu metal kapların Akamenik örneklerden esinlenerek lokal merkezlerde yapıldığı yorumuna izin vermektedir144.
___________________________________________________________________
133. O.Lort’k’ip’anije ve diğerleri 1980, 71.

134. O. Lort’k’ip’anije 1979a, 74-102; 1985b, 99-131.

135. O. Lort’k’ip’anije ve diğerleri 1981a.

136. O. Lort’k’ip’anije 1979a, 77-79; 1985b, 99-131.

137. O. Lort’k’ip’anije 1979a, 78-79; 1985b, 102-103.

138. O. Lort’k’ip’anije 1979a, 168-169.

139. Kuftin 1944b, 35; Saxarova 1976a, 32-34. 49-50.

140. O.Lort’k’ip’anije 1979a, 82-83; 1985b, 105.

141. O. Lort’k’ip’anije 1979a, 83-84.

142. Mek’elaje 1985, 59-62.143. Gagoşije 1968, 37; O. Lort’k’ip’anije 1979a, 84.

ALTIN ÜLKESİ KOLHETİ: EFSANE VE GERÇEKLER VII.

2007-11-05T10:26:00.000+02:00

Kolheti, Argonot seferleri hakkında bilgiler veren en eski yunan yazarları tarafından, gelişmiş bir tarım ilkesi olarak belirtilmektedir110. Burada sadece ’’demir (bronz) ayaklı boğa’’ , Pindardaki ’’ dökme demirden sert saban’’ (IV Pytien-Ode) ve Rodoslu Apollonios’un (III, 230-234, 412-427) ilettikleri hatırlanmalıdır. Kral Aietes bu eserde tarım ekonomisinden iyi anlayan biri olarak gösteriliyor; ’’sadece o, burnundan ateş çıkaran demir(bronz) ayaklı boğayı sabana koşabiliyor, tarlayı düz ve derinden kazabiliyor, ekebiliyor ve birgün içinde ekini kaldırabliliyordu...’’

Gürcistan’ın tarım ekonomisi tarihi hakkında yapılan özel araştırmalar, Kolheti’nin M.Ö. 7-4. yy’da gelişmiş bir tarım ekonomisine sahip olduğunu ortaya konmuştur111. Burada çok dikkat çekici bir nokta, M.Ö. 7 –4.yy’a ait arkeolojik kazı alanlarında, mezarlarda özellikle demirden yapılmış kazmaların varlığıdır. Bazan birkaç yüz tanesi bir arada bulunmaktaydı. Bunların içinde özellikle demir saban veya sabana benzeyen aletler çok ilginçtir112. Tarım aletlerinin ölü ile beraber gömülmesi diğer kültürlerde nadir olarak raslanan bir durumdur, fakat Kolhi kültüründe buna sıkça rastlanmaktadır. Bu, tarımın toplum içinde oynadığı büyük rolu yansıtmaktadır. Bu Kolheti hakkında söylenen bir çok efsanede de önemli rol oynamaktadır. Demirden saban113 ve sabana benzeyen aletler114, ayrıca tarım aletleri üzerinde yapılan etnografik araştırmalar, tarımın saban ve kazmalar ile yapıldığını ortaya koymaktadır115 . Tarımı yapılan çeşitli tahıllar; darı, çeşitli buğday türleri, ’’macha’’Triticum macha, Triticum vulgare ve kolh polba (Triticum paleocolchicum), saçak köklü bitkilerden keten ve kenevir (bunlar ihraçta ediliyordu)116.

Kazılarda çıkarılan çeşitli çanak çömlekler ve demirden asma bıçakları117 Kolhilerin üzümcülükte yaptıklarını göstermektedir118. Üzüm tarımındaki gelişim özel toprak mulkiyetinin oluşma sürecini hızlandıran etmenlerden bir diğeri idi119 . M.Ö. 7- 5.yüzyıla ait sayısız kemik buluntular büyük ve küçükbaş hayvancılık, domuz, tavuk vb. üretiminin Kolhetinin ekonomik hayatında önemli bir yere sahip olduğunu göstermektedir120

Yerleşim yerleri az araştırılmış olmasına rağmen M.Ö. 1000 yılından itibaren mimarî yapıları stabil, belirgin, organize bir yapılanmaya sahipti ve sürekli bir gelişme göstermektedir. Yapılar ya doğal bir yükseltinin üstüne veya yapay olusturulmuş bir yükseltinin üzerine kurulmakta, çevresi bir veya iki hendek ile çevriliyordu. Yerleşim yerleri plana göre kurulmuyordu ve sınırları çok belirgin değildi. Herahgi bir Tahkimat sisteminin olmaması ahşap kule tipi evler yapıların gelişmesini yönlendiriyordu. Bunların kurulmasını Vitruv şöyle naklediyor (II, 1, 4, 6): ’’ Pontostaki Kolhiler büyük ormanlıklar sayesinde evlerini sağa ve sola bütün bir ağaç gövdesini yere uzatıyorlar. Uçlarına diğerini koyarak bu şekilde oturulacak içmekanı belirliyorlar. Daha sonra bu dört köşe direklerle bağlanıyor ve bu şekilde üste doğru çıkarak kule şekilli evler yapmaktadırlar. Ağaçların arasında oluşan boşluk yaprak ve kille doldurmaktadırlar. Çatıları da aynı şekilde ağaçları giderek daralacak biçimde koymaktadırlar. Ve bu şekilde piramit biçiminde çatılar oluşturmaktadırlar. Çatılar yaprak ve kil ile örtmekte ve bu şekilde barbar tip çatılar yapıyorlar.’’

Vitruv kule biçimli eski Kolhi tipi evlerin orta kesiminde , basamak biçimli piramit biçimindeki mimariyi çatı olarak tasvir etmektedir. Bu neredeyse kare şeklinde yapılardır ve üste doğru giderek daralmakta, koni seklinde bir çatı ile sonlanmakta ( belki ışık ve duman için bir delikte bulunmaktaydı) (Şek. 9. 1). Eski ahşap evler, ayrıca köşe konstruksiyonlar ve diğer detaylar Vitruvs’un aktarımlarını tastik etmektedir121.

Şekil.9. Kokhi ahşap mimari, M.Ö. 6.-4. yy, Vitrusv’ un tasvirine daynarak yapılmış rekonstruksiyon

Eski kolheti yerleşim yerlerinde; Namçeduri, (Şek. 1, Nr. 4), Nosiri (Şek. 1, Nr. 35)Simagre (Şek. 1, Nr. 7) ve diger yerlerde yapılan arkeolojik kazılar, Bronz dönemine kadar uzana zaman dilimine ait ahşap bina tekniğine ait güzel örnekler ortaya çıkarılmıştır. Evler kural olarak birbirleri özerine gelen ve dışarıya doğru hafif çıkıntı bırakılan konstruksiyonlardan oluşuyordu (Resim. 6.) ve bir veya birden çok dikdörtgen şeklinde odalardan oluşuyordu. Çeşitli malların konduğu ambarlar da bu şekilde inşa ediliyordu. Kolhiler bu tip evlere ‘’Dşargvali’’, yani kütüklerden yapılmış ev (oda) diyorlardı. Bu yapı tekniği Kolhetide M.Ö. 2000 lerde gelişti ve neredeyse günümüze kadar ulaşmıştır. Ahşap yapılar çoğu zaman kerpiç ile sıvanıyordu.

Bu amaç için kullanılan pişirilmiş kerpiç sıvaların özerinde ağaç izleri bulunmaktadır. Simagre’de bulunan bir evde kare seklinde (5,60 m x 5,60 m) iyice sıkıştırılmış kerpiç bir taban ortaya çıkarıldı122. Aynı yaşta ve biraz daha eski benzer yapılar Kolhetinin diğer yerlerinde ve dağlık bölgelerdede bulunmaktadır123.

Bu tip yapı konstruksiyonu sadece evler için karakteristitk değil aynı zamanda tapınak ve surlardada kullanmaktaydı. Vani’de (Şek. 9, 3) M.Ö. 5. yy la ait bir tapınak ortaya çıkarıldı. Tapınağın doğu tarafından 2 m. genişliğinde uzun bir koridor açılmakta: Kuzey tarafı 2 m. aralıklarla duran çapraz örülmüş araları taş ve kerpiç ile doldurulmuş ahşap duvarlar bulunmakta. Tapınağın batı tarafı zeminde iki sıra halinde 20 m. uzunluğunda 5 m. genişliğinde dikdörtgen şeklinde çukurlar açılmış ve içine köşe desteği işlevi gören kütükler yerleştirilmiş. Bu destek çukurları pişmiş kerpiç ile sıvanmıştır. Kerpiçlerde ahşap köşe konstruksyonu ve kalın tahta izleri açık bir şekilde görülmektedir. Şekil 9, 3 te tapınağın rekonstruksyonu görülmektedir: halka açık seramonilerin yapıldığı avlu ve büyük ihtimalle kurban yeri olarak kullanılan kapalı koridor ( kazılarda burada çok sayıda Kolhi seramiği ve import edilen Hellen seramikleri bulunmuştur)124.

Mtisdsiri yerleşim yerinde, Vani nin den 10 km kuzeyinde, M.Ö. 5-4. yüzyıla tarihlenen dikdörtgen şekilli bir sur ortaya çıkarıldı (Şek. 9, 2). Karışık teknikle örülen duvarların alt kesimi kaybolmadan günümüze kadar ulaşabildi. Duvarın dış kesimi taş zemininde oyulan çukurlara yerleştirilmiş taş platelerden oluşmaktadır. İç kesim ise kalın kalaslarla örülmüştür. Dış ve iç duvar arası, içi taş ve kerpiç ile doldurulmuş ve tahta kamaralarla kapatılmıştır. Duvar kerpiç ile sıvanmıştır125.

Kolhilerin yaşam biçimleri hakkında, özellikle dinsel inanışları, ritualleri hakkında en değerli bilgiler, sıradan bir çiftiye ait mezarlar sağlamaktadır. İndividuel olarak, ölünün bütün vucudu ile gömme geleneğinin yanında, ölünün yakılması geleneğı Batı Gürsistanın çeşitli yerlerinde gelenekseldi. Ölü mezarın yanında yakılıyordu ve daha sonra külü eşyaları ile birlikte gömülüyordu. Bunun dışında, bazı mezarlarda bulunan kemiklerin kısmen veya ileri derecede yanık izleri126, çok sayıda küçük hayvan kemiği parçaları, kırık seramik parçaları (kupa ve testi) ölü gömme merasimleri ve diğer rituallerin yapıldığını göstermektedir. Ölüleri kollektif olarak gömme biçimine, taş (ve toprak) la yükseltilmiş kult yerler gibi büyük (20 m² ve daha büyük) mezarlarda bulunmaktadır. İnsan kemiklerinde görülen derin yanık izleri yakma veya ritualle ikinci bir gömme geleneğini göstermektedir. Bu tip mezarlıklar Kolhetinin çeşitli bölgelerinde yaygındır (

bkz. Şek. 1, Nr. 6, 26, 31, 33-35

) ve hepsi oldukça farklı mezar envanterine sahip; Seramik (ibrik, kenatları dışa bükümlü kadeh, çif tutaçlı kaplar, kupalar), silahlar (bronz ve demirden mızrak uçları, hançer, kılıç, ok uçları), tarım aletleri (bronz balta, demir kazma, segmentler, saban biçimli aletler, bıçak ve orak), süs eşyaları (bronzdan boyun halkası, posten, çemgelli iğne, bilezik, karneolden kolyeler, akat, polikrom ve cam), metal heykeller (kadın ve ithypallık tip erkek figürler), çeşitli hayvan heykelleri. Kollektiv mezarlarda her bir birey için nasıl bir dini merasimin yapıldığı bilinmemektedir. Ölüye ait birçok kemik ve onlarla beraber gömülen özel eşyalardaki belirtiler ölü gömme işleminin iki aşamada yapıldığı kabul edilebilir. Ölen kişi belkide önce posta sarılıp ağaca asılıyordu.

Şekil.11. Ureki de bir mezardan cikarilan cesitli aletler, M.Ö. 7.-6. yy

Bu ilk çağlara ait merasim Rodoslu Apallonios (Argonotika III, 200.209) gibi antik çağ yunan yazarları tarafından nakledilmektedir127

Arkeolojik materyaller bize antik Kolhilerin dinsel kultleri hakkında açık bilgililer vermektedir128. Örneğin Ureki’de (

Şeki. 1, Nr. 6) bulunan kollektif bir mezarda son derece ilginç buluntular çıkarılmıştır; bron kuş, geyik, panter, boğa ve göğsünde bir çocukla taht'ta oturan bir kadın heykeli (Şek. 11.)129 . Tanrıça ve yanında bir çocuk, etrafında hayvanlar. Bu en eski inanışlardan olan, toprağın, bütün herşeyin anası, yer tanrıçası,’’ ‘’ büyükana’’ dır. Bu alışılmışın ötesindeki buluntu sadece mitolojik değil ayrıca özellikle enstitüleşmiş tarım kultunuda yansıtmaktadır. Büyük Tanrıça veya Büyükana inanışı bütün Kolheti de yaygındı ve bölgeden bölgeye büyük varyasyonlar göstermektedir130. Gümüş paraların ‘’Kolhidki’’ (Resim. 11.) üstündede Büyükana resimleri yer almaktadır131. Bu bağlamda Sulori’de (Resim. 3, 3) bulunan M.Ö. 7. yüzyıla ait, üzerinde iki atlı heykelciği bulunan bronz balta ve Vani’de (Resim. 16, 8.9) M.Ö. 4. yüzyıla ait altın takı(askı) ilginçtir.
Bu küçük heykel ’’ Büyükananın atlıları’’ olarak yorumlanmıştır132. Kısa süre önce Vani de bulunan son derece ilginç buluntu, belkide Tanrıça veya Büyükana (kultu) ile ilişkilendirilebilir. M.Ö. 8-7. yüzyıla ait bir kurban yerinde Kolhi kil kaplar, kilden çeşitli hayvan figürleri (geyik, koyun, boğa, domuz vd), iki ve üç başlı fantazi hayvan figürleri bulunmuştur (Resim. 7 ve Resim 8.). Heykellerden özellikle iki ve üç başlı olanlarını
___________________________________________________________________ 110. O. Lort'k'ip'anije 1979a, 81-82.

111. Melik'isvili 1974, 157; O. Lort'k'ip'anije 1979a, 81-82.

112. G. Lort'k'ip'anije 1970, 91-100; O. Lort'k'ip'anije 1979a, 71-73.

113. Mik'elaje 1985; Mik'elaje ve Baramije 1977.

114. G. Lort'k'ip'anije 1970, 94-95.

115. G. Lort'k'ip'anije 1970, 93; Mik'elaje 1985, 76-78; Mik'elaje und Baramije 1977, 34-37.

116. Citaia 1952b, 1959, 1964; L. Jijiguri 1985a, 1985b.

117. G. Lort'k'ip'anije 1970, 95-100; O. Lort'k'ip'anije 1979a, 71-73.

118. G. Lort'k'ip'anije 1970, 50-52.

119. Kuftiin 1949-1950, II, 37-38; G. Lort'k'ip'anije 1970, 55ff.

120. Melik'isvili 1959, 249.

121. G. Lort'k'ip'anije 1970, 99-100.

122. Sumbaje 1960; Lesava 1978, 17-18; Mik'elaje 1978; Gogaje 1982.

123. Mik'elaje 1978, 73.

124. Saxarova 1976b.

125. Vani IV, 30-35; K'p'iani 1977, Jandieri 1987.

126. G. Gamkrelije 1982.

127. Mik'elaje 1985; Mik'elaje ve Baramije 1977.

128. Mik'elaje 1985, 16-20.

129. Kolheti de M.Ö. 8.-5. yy daki dinle ilgili direk herhangi bir kayıt bulunmamaktadır. Sadece Apollonios Rodos ta, büyük ihtimalle önceki bilgilere dayanan bir bilgi yer almaktadır. Büyük Uranos (Gök) ve onun altnda yer alan Tanrıların anası olarak kabul edilen Gaia (Yer/Dünya) çok yüceltilenlerdi. Vani’de bulunan helenistik dönemden bir yunanca yazıtta aynı şekilde Gaia (Yer), Helios (Güneş) ve Keos (Ay) tan bahsedilmesi ilgi çekicidir (bkz. T. Quaxçişvili 1987). Etnografik, sözlü ve yazılı kaynaklara dayanarak, ama arkeolojik verilerede, kolhi tanrı inancında en önde güneş ve ay sembolleri antromoph bir biçim aldığı (gösterildiği, ç.n) kabul edilebilir (Mikelaje 1974,84; G. Lordkipanije 1970,112).

130. Mik'elaje 1985, 59-62.

131. Kuftin 1949-1950, I, 243-247; Mik'elaje 1985, 2-65.

132. O. Lort'k'ip'anije 1979a, 92; 1986b, 82-83.

ALTIN ÜLKESİ KOLHETİ: EFSANE VE GERÇEKLER VI.

2007-11-05T10:17:00.000+02:00

Kolhetinin Skeptuci’lere bülünmesi93 ile Kolheti krallığının kurulması eş zamanda gerçekleşmiş olmalı94. Bu noktada Strabon’un ilettikleri, krallığın, iktidar gücünün sentralizasyonunu gösteren bir ispat olarak görülebilir. Bazı araşırmacılar, Strabon’un yazdıklarının, kralın gücünün sınırlı olduğunu ve belli bölgelerde lokal yöneticilerin mevcut olduğunu gösterir nitelikte bir belge olduğunu savunmaktadırlar95.
Strabon nasıl yorumlanırsa yorumlansın herhalükarda burada söz konusu olan Kolheti’nin teretoryal-idari kesimleridir, ki bu bir ülkenin en erken etaplarına ait en önemli belirteçlerindendir. Urartu kaynaklarında Kolhetinin lokal hükümdarları ‘luir-di’ olarak tabir edilmektedir96. Strabon bunları Skeptuci olarak adlandırıyor. Bu skeptuciler, kabul edilebileceği gibi tarihsel olarak otaya çıkan temel teretoryal-idari dokuya sahipti. Başında bir tür vali (elit yönetici)97 olarak isimlendirilebilen, kralın idari fonksiyonu ile yükümlü lokal aristokrat boylardan olan bir temsilci bulunmakta idi. Fakat Skeptuci’ler sadece Kolheti’nin yönetim hiyerarşisinde bir tabakayı oluşturuyorlardı. Hiyeraşinin en üstünde Kral bulunuyordu. Kaynak materyallerin yeterli olmaması, yönetimdeki hiyerarşik ilişkiler hakkında bilgi edinmemizi engellemektedir. Boyların yöneticilerinin administratif fonksyonları zamanla elit bir yönetici sınıfın oluşmasına önayak oldu ve bu dönüşüm, aristokrat kesimi halktan kopmasına, elit sınıfın zenginleşip ayrıcalıklı bir konuma gelmesinin başlangıç noktasını oluşturdu. Kral tarafından belirlenen bu yeni fonksyon tribut (haraç, cizye) olarak ödenen gelir kaynağını yarattı. Ödemeler sadece tarımsal ürünlerle değil, aynı zamanda altın, gümüş ve diğer değerli eşyalarla da yapılıyordu. Arkeolojik materyaller, kolheti toplumu içinde gittikçe artan özel bir mülkiyet farkının oluştuğunu götermektedir. Ölülerle birlikte gömülen eşyalardan, toplumsal zenginlikten alınan ’’aslan payının’’ giderek arttığını ve bunun sadece toplumun belli bir kesiminin eline geçtiği anlaşılmaktadır. Toplumun sıradan üyesinen ait mezarlar ile yönetici elit tabakaya ait olanları arasında, gerek mezarın biçimi gerekse ölülerle birlikte gömülen eşyalar bakımından büyük farklılıklar gözlenmektedir. Sıradan birine ait mezarlar basit mezarlardır.Beraberinde gömülen eşyalar, hem sınırlı sayıda-bir iki adet kilden yapılmış kap-, hemde ucuz ve basit süs eşyalarından oluşmaktadır ( çoğu zaman bronzdan yapılmış). Elit sınıfan olanların mezarları ev biçiminde büyük ahşap sakrofaklar şeklindedir ve aile fertleri ve hizmetçilerde bu mezarlara gömülmekteydi. Ölü ile gömülen hayvan ve eşyalar: atlar, çok sayıda altın, gümüş süs eşyaları (alın çemberi-diadem-, askılar, küpeler, birçok gerdanlık, bilezikler.vs.), çeşitli gereçler ( gümüş ve kilden kaplar, esanslar için çeşitli renklerde şişeler, çok büyük kazanlar), evcil ve yabani hayvanlardan zengin yiyecekler). Vani’de bulunan M.Ö. 5. yüzyıla ait zengin içerikli bir mezar bu farklılığı gösteren gözel bir örnek oluşturmaktadır (Resim.5.). Ahşap ola bu mezar dikdörtgen şeklinde (3,10 x 3,40 m) ve taş bir zemine oturtulmuştur. Mezardan geriye sadece büyük çiviler (10-12 cm) kaldı. Ahşap yapı 3,10 m. uzunluğunda, 2,25 m. genişliğinde ve 1,5 m. yüksekliğindedir. ’’ Evin’’ dışında (sakrofağın), mezarın kuzey tarafında bir at iskeleti ve ileri derecede paslanmış atların başına takılan metal aletler (koşum takımları) bulunmaktadır. Mezarın orta kesimine dört ölünün kalıntıları bulunmaktadır; Mezarın (ev-tipi !) ortasına gömülen bu kolhi kadınının beraberinde gömülen zengin eşyalar onun çok zengin (elit) biri olduğunu göstermektedir. Ölülerin baş tarafında (doğu tarafında) rituallerde ve günlük hayatta kullanılan bronz, gümüş eşyalar, kil ve cam kaplar (Resim. 10.) bulunmaktadır: Bronz testi (Resim. 10, 1), sapı çıplak bir genç heykelcik şeklinde atttik bir tava (patera) (Resim. 10, 2)., esanslar için bir adet, orta büyüklükte kilden amfora ve bir adet, üzeri dinsel sfenks (shpinx procession) gravürlerle süslü gümüş aryballos (Resim. 10, 4), bir adet, kapağında hayvan figürleri olan küçük bir kolhi testisi (Şekil. 13. 2: Resim. 9, 4) ve bir adet, üzerinde koyun ve kanatlı aslan resimleri olan attik gümüş kap (Resim. 10, 3), bunların dışında ayrıca altın kaplamalı attik gümüş kylikes (kilikes), siyah, parlak bir kolhı testisi ve biri eflatun renkli diğeri kenarları altın, açık mavi renkte fenike camından iki kupa.

Şekil.13. 1-2 Üzerinde çeşitli figürler bulunan küçük bronzden kovalar, Vani, M.Ö. 5. yy. 3-4 bronz kovalar, Vani, M.Ö. 5. yy

Mezarda bulunan kemikler (inek, keçi, domuz, domuzyavrusu, ördek gibi) ölüler ile birlikte yiyecek maddelerininde gömüldüğünü gistermektedir. Yiyecek maddeleri mezarın güney-doğu kesiminde duran dört kolhi kil çanak (tabla) ve siyah, cilalı helenistik bir Kylix içine konulmuş. Ölüler için beraberlerinde gömülen yiyecekler için kullanılan bronz testiler (kolhi testileri olarak isimlendiriliyor) mezarın güney batı kesiminde (muhtemelen) 1 m yükseklikte konulması uygun görülüyordu (Resim. 9, 3). Bunların dışında mezarın her tarafında çoğu siyah, cilalı, üzerlerinde geleneksel kolhi ornametleri bulunan çeşitli formda kilden yapılmış kaplar bulunmaktadır.
Ölü sadece altın ve gümüşten yapılmış gösterişli bir mücevherat ile süslendi. Ölünün başı, üzerinde boğuşan hayvan kabartmaları olan baklava dilimi şeklinde (romboedral) plakalardan oluşan gösterişli altın bir diadem ile süslenmiş( Resim. 15.). Diademlere roset, kuş figürleri ve çok ince el işçiliği gösteren granülasyonlarla süslenmiş yelpaze şeklinde takılar bulunmaktadır. Kulaklarında aynı şekilde ince granülasyonlarla süslenmiş olağan üstü güzel küpeler bulunmakta. Boynunda altından beş farklı kolye bulunmakta. Kolyeler minyatür kuş, koç başı figürü ile bezenmiş, spüral ve silindirik formda, düz veya kotleli inci kürecikleri ile ardalanmalı dizilmiş olarak süslenmiştir. Çok ince bir el işçilişi ile işlenmiş (ganülasyon) altından küçük kaplumbağacıklardan oluşan bir kolye en güzel örneklerden birini oluşturuyor( Resim. 17, 2). Gözleri beyaz bir camdan olan bu kaplumbağaların bacaklarının altı altın ve akik (taşı) ile süslenmiş. Altın bileziklerin ucunda yaban domuz figürleri bulunmaktadır ( Resim. 14, 3-4). Ölünün parmaklarında beş adet altın yüzük bulunmuştur. Bunların birinin üzerinde bir tür tura (mühür)bulunmakta. Belinde (büyük ihtimalle) kenarları çok sayıda gümüş, yuvarlak inciler, çeşitli takılar(dopel piramit ve kotle), yaban domuzu figürleri ile süslenmiş, ön kesiminde kanatlarını açmış bir kartal figürü bulunan kemer vardı. Ölünün sarıldığı bez ( !, çürüdü) ince altın plakalar ve düğmeler ile bezenmişti.
Ölü ile birlikte gömülen bu takılar ve gereçler kadının ekonomik ve sosyal olarak üst bir sınıftan, kolhi aristokrasisinden olduğunu göstermektedir. Mezara onun dışında üç kişi daha gömülmüş. Bunlar belkide evin sakinlerinden idiler. Fakat bunların mezarları sade ve beraberlerinde gömülen eşyalar fazla çeşitlilik ve zenginlik göstermiyirlar. Birinde iki adet gümüş diadem, yelpaze şekilli altın küpe, cam perle (inci), spiral ornamentli ince gümüş bilezikler, diğerinde gümüş diadem, altın küpe ve bir adet altın ve cam perle ile süslenmiş boyun bantı (halsband), üçüncüsünde ise sadece altın bir küpe bulunmaktadır98
Ölülerin yanına gömülen bu eşyaların enventari (miktar ve çeşitliliği) toplumdaki farklı tabakaların varlığını yansıtmakta ve Kolhetinin komplike sosyal bir yapıya sahip olduğunu kuşkuya yer bırakmayacak şekilde ortaya koymaktadır99.
M.Ö.5-4. yüzyıla ait mezar envarterinde de görüldüğü gibi, mülkiyet farklılaşmasının artması (differentiationu) zenginliğin birikmesi ve özel mülkiyet gelişimi, kompleks sınıfsal oluşumların itici gücü ve koşulu idi. Kolhilerde sosyal tabakaların (sınıfların) varlığı tartışma götürmez bir gerçektir.
Şimdi Kolheti krallığının tarihi ile ilgili en karmaşık soru olan üretim ve sosyal ilişki sorusuna geliyoruz. Elimizdeki çok az sayıdaki yazılı kaynak, araştırmacılara bu konuda sadece genel bir fikir yürütme ile yetinmeye zorluyor. Örneğin G.A. Melikişvili’nin görüşü:’’ Kolhida krallığı bir erken dönem sınıf ülkesi idi. Yönetici üst sınıfı sayıca az kölelerin yanında, geniş oranda sıradan toplum üyelerini, bağımsız ve yarı bağımsız çiftçileri sömürüyordu’’100.
Kolhetideki ekonomik yapıya dair kaynak oluşturabilecek tek eser Rodoslu Apollonious’un ’’ Argonotika’’ eseridir. T. K. Mikeladse eseri ilk kez bu bağlamda ele aldı101 . Mikeladse’ye göre eserde Kolhi’nın M.Ö. 2.yy ın ikinci yarısı ve M.Ö.1. yy’ın ilk yarısına ait toplumsal düzeni ile ilgili çok önemli bilgiler içeriyor. Bu tarihlerde bazı kuşkular olabilir. Fakat burada kullanılan bazı terminolojiler ilgimizi çekecek niteliktedir. Çünkü eski yunan literatüründe, her halükarda eserin M.Ö. 7-5.yy dönemine ait Kolheti hakkındaki tasvirlerde, stereo tip kullanımı yoktu ve tarihsel gerçeklere yakınlıkta yeterli olabilir. T. K. Mikeladse ye göre Kolhida halkı büyük oranda özgür bireylerden oluşuyordu. ’’Argonotika’’ da (III, 245) ’’ Kolhiler (κόλχοι) veya ’’Kolhilerin oğlu’’ (χσλχων ϋειζ) veya sadece evin temsilcilerinden bir üye, yani toplumun üyesi (cemaatten) (δημότεροι) şeklinde belirtilmektedir. Bunlar tarımsal, metalurjik ve kap kacak gibi ekonomik mallar üretiyorlar, halk toplantılarına katılıyorlar ve kralın savaşcıları idiler (II, 212-224). Özgür olmayanlar-köleler- ve hizmetçiler- Argonotikada iki farklı terimle betimleniyorlar: άμφίπολος (III, 247; 843, 870) und δμώς (III, 278, 299).
Homeros’ta bunları biliyordu (Odyssee IV, 36-61, 196-210): άμφίπολος un Homeros taki anlamı Köle dir, fakat daha çok evde çalıştırılan (çoğunlukla temizlikçi, aşçı vb.) ve dışarda çalışan diğer kölelerden (δμώς, δμώη ) ayrılıyordu. Bu terminus esir düşenlerin köle olarak kullanıldıklarını belirtmekte; statüleri kuşkuya yer kalmayacak şekilde açıktır. Rodoslu Apollonios (Argonotika III, 270- 274: δμώες) ‘e göre bu köleler Kolheti kralının hizmetçileri idi ve krallık sarayında çalışıyorlardı; ateş için odun temini, öküzlerin koşumu vb.: ’’ herkes Hükümdar-Kralın gözüne girmeye çalışıyor’’. Anlaşıldığı gibi bunlar üretime katılmıyorlardı. Ana görevleri ev (saray) işlerinden oluşuyordu. Ekonomik malların üretimi toplumun (gurupların; boyların) özgür bireyler tarafından sağlanıyordu ve bunlar kral, üyesi olduğu sülale (Apollonıos’un χόλοι) ve elit yöneticiler için çalışıyorlardı. Bu yapısal belirtiler erken döneme ait sınıf-ülkeler (sistemler) için karakteristiktir. Sosyal hiyerarşinin en üstunde kral ve üretime katılmayan, başkalarının iş gücünden yaşayan yönetici sınıfı bulunuyordu. Bunların karşısında başlıca özgür çiftçi sınıfı bulunmakta idi. Çiftçi sınıfı üretim araçlarına sahıpti fakat aristrokat sınıfa harç(vergi) vermekle yükümlü idiler102
Arkeolojik bulgular Kolhetinin M.Ö. 8.yy dan 4. yy’ın ilk yarısına ait dönemdeki ekonomik ve kültürel gelişimine dair daha iyi materyaller sunmaktadır. Tarım ve demir metalurjisindeki yoğun gelişme bu dönemde ilk etapta öne çıkan gelişmelerdir.
Kolhetide demir işlemeciliği için gereken bütün koşullar mevcuttu. Ülkenin çeşitli bölgelerindeki zengin demir yatakları (başlıca magnetit), yakacak madde olarak kullanılan (metalurjide) geniş ormanlık, yüz yıllar boyu kesintisiz devam eden metal işleme geleneği103.
Mevcut bilgilerimizden M.Ö. 8-7. yüzyılda Batı Gürcistanda geniş bir demir metalurji geleneğinin olduğunu söyleyebiliriz104. Bugüne kadar bulunan bütün demir işleme alanları ( demirin eritildiği fırınlar, cürüfler vb.) bunu yansıtmaktadır105. Arkeolojik kazılar buralarda hematit ve magnetit kumun işlendiğini ortaya koymaktadır. Birçok yunan yazarlarıda bu durumu iletmektedir, öreneğin psoydo-Aristoteles (harika kokular hakkında 48) Çaliba’ların metodu ile magnetit kumundan flotasyonla demir elde etme ve eritme hakkında bilgiler vermektedir106 . M.Ö. 6-4.yy Kolhetide demir işlemeciliği yatağının bulunmadığı, bunlara uzak yerlerde de yapılaktaydı. Örneğin Kutaisi de M.Ö. 5. yy ait bir kültür seviyesinde (kültür tabakasında) metal eritme fırını için kilden hamlaç (üfleç), minyatür balta ( kolh tipi) için döküm kalıpları ve burgu107; Dapnari yerleşim yerinde (Resim 1, Nr, 9) M.Ö. 5-4 yy ait yuvarlak, eritme fırınına ait kalıntılar, kilden hamlaç ve % 63,2 demir içerikli cürüfler bulunmuştur108.
M.Ö.7-4 yüzyıldaki demir metalurjisindeki gelişmenin boyutunu, yerleşim yerlerinden ve mezarlarda ortaya çıkarılan sayısız araç gereçler; silahlar; demir sapan, çapa, balta, bıçak, orak, kılıç, hançer ve kazma, süngü ve ok uçları, atın başlık takımı ve diğer buluntular belgelemektedir (Resim. 19, 1-15). Aynı şekilde, örneğin M.Ö. 6- 4. yüzyılda hertarafta biçimsel olarak M.Ö.2000- ile 1000 yıllarından beri bilinen ünlü Kolhi bronz baltalarına dayanan demirden baltalarda yaygındır. Aynı özgünlükte demirden bir tarafı gaga biçimli baltalar (‘’Zaldi’’); bunlar M.Ö. 2000 yılından beri kullanılan bronz baltalarla aynı prototipe sahiptir. Aynı şekilde M.Ö. 7- 5. yy a ait sayısız demir kazmalar bronz kazmalarla aynı forma sahiptir109
___________________________________________________________________ 93. Yunanca Terminus ’’Skeptuchos’’ kelime anlamı Skepronu tutan, yüneten, semantik olarak perçe vatraka(vataraka) ile aynı anlamdadır. Οί σχεπτοϋχοι yunanlılar tarafından Sarmat ve diğer Halkların elit kesimi için kullanmaktaydılar (O.Lordkipanije 1979a,56; 1985b,88 ordaki kaynakça).

94. Inaje 1961, 785.

95. Bkz. Inaje 1961, 777-789.

96. Melik'isvili 1962b, 323.

97. O.Lort'k'ip'anije 1979a, 56-58; 1985b, 72-74.

98. Detay için bkz. Vani I, 213-242, 260-284.

99. O. Lort'k'ip'anije 1979a, 59-67; 1985b, 74-84.

100. Melik'isvili 1971d, 414.

101. Mik'elaje 1974,166.

102. Mik'elaje 1974, 161-163.

103. O. Lort'k'ip'anije 1979a, 69; 1985b, 81-82.

104. O. Lort'k'ip'anije 1979a, 79-80; 1985b, 103, Kaynakça eki ile.

105. R. Abramisvili 1961, 376; A. Ramisvili 1975a, 90.

106. N. Xaxutaisvili 1964; D. Xaxutaisvili 1974, 1975, 1977a, 1977b, 1978, 1979b, 1980, 1981a, 1981b, 1981c.

107. D. Xaxutaisvili 1974; A. Ramisvili 1975a.

108. O. Lort'k'ip'anije 1979a, 81.109. G. Lort'k'ip'anije 1970, 101.

ALTIN ÜLKESİ KOLHETİ: EFSANE VE GERÇEKLER V.

2007-11-05T10:11:00.000+02:00

ALTIN ÜLKESİ KOLHETİ: EFSANE VE GERÇEKLER

Otar LORDKİPANİDZE
Almancadan çeviren:Gubazi Çibarişi

''Eski çağlarda büyük üne sahip olan ülkenin (Kolhetia’nin ) ününü Jason’unArgonot seferi efsanesı ve ondan önceki Phrixos’un seferide göstermektedir.'' (Strabon)

KOLHİ KRALLIĞI
Eski Kolhi boylarının ilk büyük birleşmesi ile (Asur kaynaklarında “Kilchi” olarak geçen67, M.Ö. 1000 yıllarının başında Güneydoğu ve Doğu Karadeniz kıyılarında güçlü bir ülkeyi ortaya çıkarmıştı. Kolheti’nin eski oriental ülkelerle de direkt ilişki içinde idi. M.Ö. 8-7.yy da Urartu kaynakları onlardan “Qulha” olarak bahsetmektedir ( ’’Qulha’’ kelimesi belkide “Kolha” olarak telafuz ediliyordu. Çünkü Urartucada “o” harfi sadece “u” harfi ile ifade edilebiliyordu). Kolhiler komşu krallıklarla, Urartu ve Diauchi’lerle, kanlı savaşlar yapıyorlardı68. Büyük ihtimalle Kolhilerin en parlak dönemi M.Ö. 8.yüzyıllarıydı. Bu dönemde komşu Krallık olan Diauchiyi parçalayıp kuzey kesimlerini hükümranlığı altına almıştı69. İlginç olan tam bu dönemde, M.Ö. 8.yy da, Yunan edebiyatında da ilk kez “Kolchida” tanımlamasına rastlanmasıdır. Korinth’li epik şair Eumelos Kolhilerin ülkesinden bahsediyor, ve Hesiod Phasis( Rioni nehri) ni en büyük nehirlerden biri olduğunu yazıyor (Theogonie, 337-340).
Argonotların seferini anlatan efsanenin yunan edebiyatında bu dönemde, M.Ö. 8-7.yy da, bu derece ünlü olması belkide bir rastlantı değildi70.
Kolhilerin gelişmiş ekonomi ve olgunlaşmış devlet yapılarına sahip eski oriental dünyanın merkezi konumundaki ükelerle direkt komşu olması ve yüzyıllardan beri ekonomik ve kültürel ilişkiler içinde bulunması, Kolhi krallığının gelişmesinde muhakkak ki itici bir faktördü. Malesef bu ilk Kolhi krallığının sosyal ve polititk organizasyonu hakkında çok az şey biliyoruz. Urartu yazıtlarında önemli bilgilere rastlıyoruz71. Kral Sarduri II (M.Ö. 750-748 ve 744-742) dönemine ait yazıtlarda Urartuların Kolhilerin ülkesine iki kez sefer düzenlediklerininden bahsedilmektedir. Bu yazıtlarda şehirlerden (bunların arasından krallığın şehri İldamuşa) ve tek tek (Kolhi ülkesinin Liurdi’ si) krallığa ait valiliklerdeki surlardan bahsedilmektedir. Buradan Kolhi krallığına ait valiliklerde ensitusyonel bir yönetimin mevcut olduğu sonucu çıkarılabilir. Buda Kolhetide - her halükârda-, M.Ö. 8. yüzyılın ilk yarısında, eski oriental ülkelerdekine benzer kompleks bir idari sistem mevcuttu.
Sarduri II’nin seferinden sonra Urartu ve genel olarakta eski oriental kaynaklar ’’Kolcha’’(Kolhi) lardan artık bahsedilmiyor. C.A. Melikişvili’ye göre Kolheti M.Ö. 8.yy’ ın 20 li yıllarında savaşcı Kimmer boyları tarafından parçalandı. Bu boylar aynı şekilde Urartuya ve Küçük Asyaya M.Ö. 8-7.yy. da Phrygien (Frigya), Paphlagonien, Lydia (Lidya) ve İonien’a (Ioyon) saldırdılar ve daha sonra Sinopa yerleştiler72. Eğer bu saldırılar gerçekse bunun Güney Doğu Karadeniz sahilinde, Kolheti’nin güney kesiminde gerçekleşmiş olmalı. Kolheti nin parçalanması ve bunu takip eden Kimmer istlası ile Güney Doğu Karadenizdeki halkın bir kısmı yok edildi bir kısmı ise göç ettirildi, Melikişvili73
Doğudan ve güney doğudan gelen Bizer, Katarzen ve diğer boylar bu bölgeleri işgal ettiler. Bu dönemden sonra bu boyların adlarına Güneydoğu Karadenizde rastlıyoruz74 Kolheti ismi bu yerle sınırlı kullanılmaya başlandı75. Bu boyların bu bölgeye sokulması Megrelo-Laz (Kolhi) birliğini parçaladı76. Bu olay Kolheti'nin küçülmesine neden oldu. Bu dönemden sonra Kolheti sadece batı Gürcistan ile yetinmek zorunda kaldı ve Ülkenin bütünlüğü hakkında Herodot’un (IV, 37) ilettilerinden bazı bilgiler elde ediyoruz: ’’Persler, kırmızı olarak isimlendirilen (kızıl deniz, yazarın notu) Güney Denizine (Pers Körfezi, yazarın notu) kadar uzanan bölgede yaşıyorlar, daha yüksek yerlerde , kuzeyde Medler, daha yüksekte Saspeirer’lar, Saspeier’ların arkasında ise Phasis nehrinin döküldüğü Kuzey Denizi (yani Karadeniz, yazarın notu) sınırına kadar olan bölgede Kolhiler yaşıyorlar.
Dört Halk bir denizden bir denize olan bölgede yerleşiktirler’’. Başka bir yerde (I, 104) Herodot: ’’... Meothida denizinden (yani Kırım –Asowsh- denizinden, yazarın notu) Phasis nehrine ve Kolhilere kadar hafif donanmış yaya için 13 günlük yoldur. Kolhi’lerden Med’lere kadar olan mesafe fazla değildir; bu iki ülkenin ortasında sadece bir halk yaşıyor; Saspeirer’ler’’. Tarih yazıcılığının babası Herodot’un bu kadar büyük bir bölgede sadece dört halktan; Pers’ler, Med’ler, Saspeier’ler77 ve Kolhi’lerden bahsetmesi nasıl yorumlanabilir? Persler ve Medlerin bu dönemde bilindiği gibi büyük ülkelerdi. Kolhilerin bu ülkeler ile beraber anılması belkide Kolhi’lerinde aynı şekilde bu ülkeler gibi güçlü, politik birliğe sahip ve homojen (bütünleşmiş) bir ülke olduğu şeklinde yorumlanabilir78. Burada önemli olan Herodot un Kolhileri de, iki deniz (Karadeniz ve Pers Körfezi) arasında yaşayan halklarla; Medler ve Perslerle bağlantılı olarak bahsetmesidir. Medler Fravartis’in M.Ö. 521 de yenilgiye uğramasından sonra politik bağımsızlığını kaybetti ve Akamenid’lerin bir Satrapesi oldu. Herdot’un iletileri M.Ö. 6. yüzyılın 20 li yıllarında, bazı araştırmacılara göre M.Ö. 6.yüzyılın 50’li yılları, Önasyanın bu bölgensindeki politik durumun yansıtılması olarak kabul edilebilirlebilir79.
Daha sonraki döneme ait yazarların iletileride, bunların arasında Pseudo-Skylax, Kolhetide politik bir bütünlüğün varlığını ortaya koymaktadır. Pseudo-Skylax Kolhetiyi geniş bir alan içinde lokalize etmektedir (Asya, Fragment, 81): Kolheti’nin sahil şeridinde, kuzeyde Dioskurias şehri bulunmaktadır (bugünkü Sohum’un ilçesinde yer alıyor), güneyde ise Apsar (Çoruh ,Çoroxi) nehri. Kolhetiden Strabonda bahsetmektedir (Strabon; XI, 2, 15-17). Strabon Pitiunt un (bugünkü Piyunda) ve Dioskurias’ın, bunların Heniokoi (Heniochio) da olmasına rağmen (XI, 2, 14) Kolhetiye dahil olduğunu yazıyor (XI, 2, 12).
5.yy ait anonim bir coğrafyacı, Kolheti krallığının önceki dönemine dair şunları yazıyor; ’’Dioskurias veya Sivastopel’den (Sebastopolis) Apsar (Çoruh) nehrine kadar olan alanda kısa zaman öncesine kadar kendilerini Kolhi daha sonra Laz olarak isimlendiren halk yaşıyordu’’.
Antik yazarların hepsi, M.Ö. 6-4. yüzyılda batı gürcistanlıları tek bir halk olarak, Kolhiler, şeklinde adlandırıyorlar. Kollektif isim olan Kolhiler, Kolheti, birden çok boylardan oluşan Kolheti dünyasının80 politik bütünlüğünü tanımlamaktadır81 ve kuskusuz bu adlama politik önceliği olan, yani liderliği elinde bulunduran ve daha önceki politik bütünlükte de bütün bölgeye adını veren boy ile bağlantılıdır. İlkin ’’Kolhida’’ daha sonra, geç antik dönemde,’’ Lazika’’. Antik yazilara göre Kolheti devletinin sınırları M.Ö. 6. yy dan sonra yaklaşık olarak bugünkü Piyunda (antik Pitiunt) den Çoruh (antik Apsar) nehrine veya daha güneye kadar ( Çoruh’un 2 km güneyinene, Apsardaki surlara kadar) uzanıyordu82, Ülke doğuda Surami dağı sırtları tarafından sınırlanıyordu.
Kolheti’nın politik merkezinin neresi olduğu cevabı zor bir sorudur83. Bir dizi araştırmacı merkezin, iktidarın ortaya çıktığı dönemde Karadeniz sahilinin güneydoğu kesiminde, Çoruh nehri civarında bir yerde bulunması gerektığini ve bunun daha sonra Rioni havzasında ( yunan kaynaklarında ‘Phasis’) yer aldığını kabul ediyor84. Fakat bu savı dastekleyici verilerer yoktur. M.Ö. 6.4.yüzyıla ait bilgilerimizden ve antik Yunan iletilerinden Kolheti’nin politik merkezinin başından beri Phasis nehrinde85 olduğu yönündedir. Pseudo-Skylax’ın aktarımlarında ...’’ Medea’nın geldiği büyük barbar şehrine, Phasis nehrinin yukarı kesimleri boyunca gemi ile 180 Stadien merhalesi vardı’’. Bu şehrin lokalizasyonu bugün dahada zordur. Bazı yunanlı yazarlar (Chalkis’li Lykophron ve iskolastları, Rodoslu Apollonios ve iskolatları, Caesara’lı Prokopios ve diğerleri) Phasis nehrinde yer alan Kutaia olarak adlanan bir şehirden bahsetmektedir. Bu şehir modern araştırmalarda bugünkü Kutaisi olduğu kabul edilmektedir86.
Kolheti’nin M.Ö.6-5.yüzyıla ait politik tarihi ile ilgili neredeyse hiçbirşey bilmiyoruz. Herodot’un aktarımlarında Akamenik İranlıların Kolhetiyi işgal edip satrapliğe bağlayamadıkları belirtiliyor87. Fakat Kolhler bir şekildede Akameniklere bağlı idiler. Herodot (II, 97) te ; onlar, ’’bizden önceki zamanda ve hala her beş yılda bir hediye göndermekle yükümlü idiler: yüz genç erkek ve yüz genç kız’’ şeklinde yazıyor. Bu, işgalcilere verilen gerçek bir haraç verme yükümlülüğü veya kontribusyon deyil güçlü komşusu ile olan bir anlaşmaydı. M.Ö.5.yüzyılın sonunda Kolheti ve güney komşuları (çesitli Satraplıklere ait olan Karduchoi, Chalyboi, Kaldaya, Makrones, Mossinoikoi, Tibarenoi ve diğerleri) Akamenik krallığından tamamen bagımsızdılar88. Kolhetinin M.Ö.6-5. yüzyıla ait politik ve sosyal ensitüler hakkında, gerek halkın anlatımlarının veya yazıtlarının olmaması dolayısı ile az şey biliyoruz. Elimizde sadece sınırlı oranda eski yunan ve romalılara ait yazılı material mevcuttur. Burada bu kronistlerin bakış açısının yansıtıldığı, uzak ve yabancı bir ülkenin sadece kendi ilgi alanlarına bağlı tasvir edildiği, ve geleneksel yunan terminolojisinin yerel özgünlüklerin açık anlamına ve her zaman çekirdeğe, yanı aslına karşılık gelmediğinin gözönünde bulundurulması gerekir.
Daha önce de belirtildiği gibi Herodot Kolhi’leri ( aynı zamanda gürcü boyu Saspeier’leri) Ön Asyanın diğer güçlü Halkları; Medler, Persler ile birlikte anılıyor. Herodot yakın doğunun M.Ö. 6.yüzyılın 20’li yıllarındaki politik durumunu karakterize ediyordu. Tarih yazıcılığının babası Herodot Kolhilerin politik konsolidasyon aşamasına dair hiçbir şey iletmemiştir. Bu yüzden Xenophen’un aktarımları (Anabasis V, VI, 36) büyük önem taşımaktadır: ’’Kolhetide Aietes’ınsoyundan gelen biri Phasiste yöneticiydi’’. Bu, M.Ö. 5. yüzyılda da kendilerini Aietide’ler olarak isimlendiren, yani ’’ güneş tanrısının oğlu’’ efsanevi Kral Aietes (Ayite(s))’in soyundan gelen kralların yönettiğini, Kolheti krallığınının varlığını belgelemektedir 89.
Romalı tarihçi Plinius (1.yy): ’’Kolhetiyi Ayitelerın soyundan gelen Sawlak yönetiyor’’90 diye yazıyor.
Bu genealojik olarak iktidarın, yönetme hakkının, güneşin oğlu büyük kral Ayites (Aietes) in soyundan gelenlerin Kolheti kraliyet sarayında tahta geçme hakkının tanrıdan gelen bir hak olarak kabul edildiğini yansıtmaktadır91. Kolhilerde Krallığın miras yolu ile babadan oğula geçtiğine dair monarşik yünetim biçimini belgeleyen direk bir kaynağa sahip değiliz. Fakat yönetim formunun monarşik olduğu kabul edilebilir. Bu bağlamda Strabon (XI, 2 18): ’’...eski çağlarda ülkenin sahip olduğu o ün, Iasonun Medlere kadar ulaşan yolculuguna ait efsane, ve ondan önce Phrixosun yolculuğu gösteriyor... ülke skeptuchi’lere bölündükten sonra ülkeyi krallar yönetiyordu92 ve bunlar orta derecede güce sahiptiler’’.
65. Bazı araştırmacılar ‘’’Gemi Kataloğu’’ndaki (İllias II, 816-877) coğrafik tanımlamaların Yunan Akher’ların Miken zamanında Karadenizde varlığını gösterdiğini savunmaktadırlar (bkz. Mik’elaje 1974, 76.186). Fakat bu ‘’’Katalok’’ un Miken zamanına tarihlenmesi çok tartışmalıdır. Bugüne kadar Karadenizde bu zamana ait herhangi bir Import Miken materyali bulunamamıştır. Maşat (Samsun ilinde) bulunan Miken seramiği bu bağlamda ilginçtir, fakat bunun deniz yolu ile mi yoksa karadan mı buraya ulaştığını ortaya çıkarmak mümkün görünmemektedir. Linguistlerin ulaştığı sonuç ilginçtir. Eski yunancadaki ’’vies’’ kelimesi (ki bu Hint-Avrupa dillerinde bulunmamaktadır ve yabancı element olarak görülmektedir) daha Homer zamanında tespit edili. Daha öce Miken tekstlerindede KOWO şeklindedir. Bu ad, Zanicedeki KOWO, genetik olarak Kolhice/Megrelo-Lazca daki “t’qwo/tqow” (’’post’’, ’’deri’’) ile bağlantılandırıldı. Bu belkide Argonotların yolculuğu ve Altın Post efsanesi M.Ö. 2. binyıllarında tarihlenmesinde kullanılabilir (T. Gamkrelije ve Ivanov 1984, II, 909). Arg(o) adının Kolhilerin kendilerine verdikleri ad olduğu ve m-arg-al-i nin Arg ülkesinin sakinleri (Argli, ç.n.) anlamına geldiği kabul edilmektedir. Buna göre Argonotlar Arg(o) ülkesine giden deniz yolcuları anlamına gelmektedir (T. Gamkrelije ve Ivanov 1984 II, 909).
___________________________________________________________________
66. Lort'k'ip'anije 1966a, 14-17; 1968a, 17-20; 1979a, 44; 1986b.
67. Melik'isvili 1971e, 369-370.
68. Melik'isvili 1962b; 1971e.
69. MelikIsvili 1964, 215-216.226-229; 1962b, 322.
70. Detay için bkz. A. Urusaje 1964, 18-23; O. Lort'k'ip'anije 1979a, 48-49; 1986b.
71. Melik'isvili 1960, 278-282.
72. Melik'isvili 1962b,323.
73. Melik'isvili 1962b, 325-326.
74. T. K. Mikeelaje ye göre Kimmerler ve İskitler (Skythen) ler seferlerinde Kolhilerle direkt temasta bulunmamışlardır. Etnik değişimler, örnegin Med’lerin politika sahnesine çıkması gibi diğer politik gelişmelere bağlı olarakta çıkmış olabilir (Mik'elaje 1974, 108-171).
75. Kolhetinin zayıflamasından sonra çesitli boylar (gürcü boylarının dışındakilerde) Güney Doğu Karadeniz sahilinden dışarıya veya içeriye göç etmediler ve artık Kolhi Krallığina dahil idiler. Bu konuda detaylı bilgi için bakınız Melik'şvili 1959, 251-265; 1971e, 343-399; Mik'elaje 1967; Maksimova 1958, 118-144.
76. Melik'isvili 1959, 62ff.; Lomouri 1971.
77. Saspeir ler doğu gürcü boyları olarak kabul ediliyor. Detaylı bilgi için bkz. Melik'işvili 1959, 231 234.
78. Başka bir yerde Herodot aynı bölgede bir çok başka halkları sayıyor (Alaroidler, Ermeniler, Makronlar; Marenler, Metieneler, Mariandioniler, Miserler, Mossynoikoiler, Meseler, Chalybalar(Çaliba)...). Bunlar akamenik İran'ın çeşitli Satraplarıydılar. Bu durum açık olarak, Herodotun (IV, 37) iki deniz arasında yaşayan ''dört halk'' tan bahsederken politik durumu tasvir ettiğini göstermektedir.
79. Melik'isvili 1964, 415.
80. „Kolhiler“ adı bazan Trabzon ve civarında yerleşik olan boylar içinde kullanılıyordu -ki açıkça anlaşılabileceği gibi Kolhilerin soyundan gelenlerı tanımlıyordu. Bunlar Kolhi Hegemonisini kurmuşlardı (bunun yanında Xenophon un Anabasin IV,8,8’de ve daha sonra Arriane’nin Periplus 15 te bahsediliyor). Trabzon ve civarında yaşayan Kolhiler M.Ö. 6.-4. yüzyıldaki Kolhi-Ülkesine (Krallığına. Ç.N) dahil değillerdi.
81. Kolhetinin bu dönemlerinde, Kolhilerin dışında Güney Kafkas Halkından olan Svanlar ve eski Abaza boyları da Kolhetinin tebalarıydı.
82. Apsar Kalasi ve bunun yanında diğerleri hakkında O. Lort'k'ip'anije vr diğerleri 1980, ve oradaki Literatür.
83. O. Lort'k'ip'anije 1979a, 53-54.
84. Detay için bkz. Melik'isvili 1959, 216; 1971e,389.
85. Urartu Kralı Sarduri II nin Kronoğinde Sarduri II nin Kolhi Ülkesine yaptığı seferlerden ve Ildamuşa sehri için yaptıkları savaş hakkında bilgiler vermektedir. Fakat bu Kronikte Kolhi Kralının savaşa katılıp katılmadığından bahsedilmemektedir(bkz. Melikişvili 1960, 155,I-844). Bura akla Kolhetinin başkentinin bu bölgeden uzakta olduğu geliyor. Kral (Yazıtta isminden bahsediliyor: [e]?-Ša) Ildamuşa ya yardıma gelemedi (Melikişvili 1959, 217-218; 1971e,388). Ben Kolhi Krallığının başkentinin Rionide bulunduğunu düşünüyorum (bkz. O.Lordkşpanije 1986b, 70-73).
86. O.Lordkipanije 1979a,53-55; 1986b,71-73; Lunçava 1975). Caesareali Prokopius eserinde: ‚ Bu ülkenin ortasından Rioni adı verilen nehir akıyor. Daha önceki zamanlarda buraya bir kale inşaa edilmişti… bu kalenin şimdi yunancada Kotiaion denmektedir, ama Lazlar şimdi ona Kotais (Var. Kotatis) demektedirler. Dilden kaynaklanan sebeplerden dolayı o sekilde telavüz ediliyordu. Arrianos un yazılarından bu şekilde bilinmiş oluyor. Bazıları ama bu eski zamanlarda burada Koitaion adlı bir şehrin bulunduğunu savunmaktadırlar. Aites buradan gelmektedir ve buna bağlı olarak Poet ler buna Koitai, ama Kolhi ülkesine Koitaitida (Prokop. Caeser., BGiIV,14,49-49). Arkeolojik kazılarda bulunan Orta Bronz,- Geç Tunç ve Erken Demir Çağına ait çok sayıdaki eser bu şehrin önemli bir konuma sahip olduğunu göstermektedir (O.Lordkipanije 1966a,40-44). Dikkate değer bir nokta Kutaisi’nin Orta Çağda politik merkez (Başkent) idi. İlk olarak Batı Gürcistan, daha sonra (belli bir zamana kadar) birleşik Gürcü Krallığının başkenti idi. Birleşik Monarşik Krallığın parçalanmasından sonra İmereti Krallığının başkentiydi (Lunçava 1975).
87. Melik'isvili 1959, 237.
88. Bkz. Melik'isvili 1959, 239.
89. Homeros (Odyusee 138-139) Aites in ışık getiriren Tanrı Helios ve Perse (Okyanus’un Kızı)den geldiğini belirtmektedir. Aynısını Hesiod (Theogenie 856-857) ve diğer yazarlar, ve Rodoslu Apollonios (Argonautika II, 1203-1204) tekrarlamaktadır
90. Apollonios Aitesi ’’Aitesten daha büyük Hükümdar yok, uzakta oturuyor, istese Hellas i kuşatabilir’’ cümleleri ile yüceltiyor eserinde Phaiaken Kralı Alkinois i konuştururken (Argonautika IV, 1104-1105). Strabon (I,2,39) da bunu tescil ediyor ve: ’’ Aites Kolheti yi yönetiyor. Bu halkın içinde Aites adına sıkça rastlanır’’. Gerçektende M.Ö. 6. yy da Aiet adından aristokrat aileden geniş nüfüza sahip yerel bir politikacı vardır (Agath III-8-11).
91. Eski Hellen inanışlarına göre Kolhi Kralı yüksek bir yerden (şeyden) gelmesi,-yani Güneş ten- belkide yerel bir mitolojinin yansıması idi. Güneş Svano-Karto-Kolhi lerde heidin Panteonu inanışında yüceltilen bir Tanrıydı (Bardavelije 1957, 11-12). Güneşin yüceltilmesi (tapma, ç.n) Kolhi boylarına ait takvimede (sözlü olarak iletilen) yansımıştır, bu takvimde güneş günü anlamına gelen bir gün vardır (Mjaçxa, ç.n) (I. Javaxişvili 1952,125-131). Arkeolojik buluntularda bu savı desteklemektedir. Buluntulardan Kolhi gümüş paralarında ve takılarda, altın ve gümüş küpelerde (ve diüer esrlerde) yer alan rosetli arslan ve arslan başı resimleri ve gamalı haç, güneşin sembolik gösterimleridir. Kısa süre önce Vani de bulunan bir hellence yazıtta Güneş (Helios) Anatanrıça nın altında belirtilmektedir.
92. Strabon burada διαδαξάμενον ifadesini kullanıyor. Bu διαέχυμει den türetitlmiştir ve atalardan kabul edilen, alınan/kalan ’’miras’’ anlamına gelmektedir (O.Kipanidje 1979a, 56).

ALTIN ÜLKESİ KOLHETİ: EFSANE VE GERÇEKLER IV.

2007-11-05T10:06:00.000+02:00

ALTIN ÜLKESİ KOLHETİ: EFSANE VE GERÇEKLER

Otar LORDKİPANİDZEA
lmancadan çeviren:Gubazi Çibarişi

''Eski çağlarda büyük üne sahip olan ülkenin (Kolhetia’nin ) ününü Jason’unArgonot seferi efsanesı ve ondan önceki Phrixos’un seferide göstermektedir.'' (Strabon)

Arkeolojik buluntular Batı Gürcistanda M.Ö. 2. binyılın ikinci yarısında teknikte, kültürde, toplumun ekonomik ve politik gelişiminde bir sıçramanın yaşandığını gösteriyor. Karadeniz sahillerinde bildiğim kadarı ile bu derece gelişmiş başka bir sosyo-kültür yapısı daha yoktur.
Yaklaşık bu dönemlerede oriental yazıtlarda Kolhiler hakkında ilk kayıtlara rastlıyoruz. Asur kralı Tiglatpalasar I.’in, (1115-1077), bir yazıtında: „Tumme den Daiaeni ye kadar olan Noiri ülkesinin (topraklarının), Büyük Denize kadar olan Kilchi ülkesinin (Ülkenin) fatihi... „ şeklinde ününden bahsediyor51. G. A. Melikischwili „Kilchi“(„Kulcha“) ismini Urartu kaynaklarındaki „Quilcha“ („Kulcha“) ile ilişkilendiriyor. Eski Yunan-Roma yazarlarında ise bu ’’Kolchis’’ olarak geçiyor52. „Büyük Deniz“ Karadeniz olarak kabul ediliyor. Asur kaynaklarında ise bu „Yukarı Deniz“ dir53. Bunun için Asur karalı Tukulta-Ninurt I. (1245-1209)’in yazıtlarındaki bilgiler eski Kolhi boylarının tarihi açısından önemlidir. Buradaki „Yukarı Denizdeki Ülkelerden 40 Kral“ ifadesi M.Ö. 1300 lerde Güney Doğu Karadeniz bölgesinde eski Kolhi boylarından oluşan ortak bir topluluğun varlığına tanıklık ediyor54. Argonotların Altın Postu almak için çıktıkları yolculuğu anlatan ve yunan mitolojisine’’Argonotların Seferi’ olarak geçen efsane, eski Yunanlıların Güney Doğu Karadenize ilk ziyaretleri, eski Kolhi boylarının politik ilk büyük birleşmesi ve Kolhi Küktürünün en parlak dönemine denk gelmektedir.
Burada bir dizi ilginç fakat bir okadarda karmaşık sorunla karşı karşıyayız. Altın Post efsanesi nezaman ve nasıl ortaya çıktı?, Aietes’in krallığı- Aia Ülkesi nerede idi?, Altın Post nerede saklanıyordu?, Bu mitos (efsane) hangi olayları ve hangi dönemi yansıtıyor?. Bu sorular hala bir tartışma konusu olan Yunanlıların Karadenize ilk kez nezaman gedikleri ile tamamen iç içedir. Bu sorular burada ele alınan konunun çerçevesini aşar niteliktedir. Fakat yinede Yunan mitolojisindeki „ Argonotların seferleri“ Kolheti ile ilişkili olduğu için bu konuya kısaca değinmek istiyorum55.
Argonotlar hakkında birçok yazar eserler üretmiş, eserlerinde efsane detaylı olarak ele alınmıtır, (Pinder, Rodoslu Apollonios, Sicilyalı Diodoros, Pseudo-Orpheus ve diğerleri)56. Argonotların seferi Homeros tarafındanda biliniyordu. Homeros „İlyada“(VII, 468) te ana tema hakkında ve Agonotların Lemnos adasına gelişi ile ilgili bilgiler veriyor. Argonotların liderinin Iason ve Lemnos adasının kraliçesinin (liderini) Hypsipyle, oğlunun Euneos oldugunu yazıyor. „Odyseeia“ da Homeros, Argonot efsanesindeki bütün başkahramanların isimlerini veriyor; kral Aietes (X, 137; XII, 70), kız kardeşi sihirbaz Kirke ( IX, 31; X, 36), Iason (XII, 72), babası (Aison), kardeşi (Pherer ve Amiphaon), hatta büyük babası Kretheus, Iasonu Altın Postu almaya gönderen kral Pelias (XI, 256-259). Homerosta ayrıca kral Aietes’in ve kızkardeşinin jenealojisinide buluyoruz (X, 138-139): „ Her ikiside insanlara güneşi getiren Helios ve Persea dan dünyaya geldiler (çocuklarıdır)“ Özel önemi olan, Odyseeia XII, 70-72 de yer alan „ Hepsinden ünlü olan Aietes in misafiri Argo“ hakkındaki kesimdir. Demekki Homeros satırlarını yazdığı dönemde ( en geç M.Ö. 8-7. yy) kuşkusuz ana teması Argonotların Altın Post için Aietes in ülkesine yaptıkları yolculuk olan ve sözlü olarak iletilen bir efsane mevcuttu. Kolheti kralı Aietes Argonotik’in bütün variyasyonlarında yer almaktadır ve Altın Postun saklandığı ülkenin hükümdarı, baş kahramanlardandır. Gerçektende Argonotik’e ait kısmi aktarımlar yanlızca Homeros’un eserinde değil diğer eserlerde de mevcuttur. Daha sonraki yazarlarda yer alan bazı kısımların, M.Ö. 8-7. yy da yunan edebiyatında mevcut olan Argonot seferlerine ait efsaneye ait birçok bölümünün kaybolduğunu gösteriyor. Örneğin „Kykli Epos’u“, Hesiodlu „Theogenie“, Korinth’li Eumelios’un eserleri, Epimenides ve diğerleri57. M.Ö. 8-7. yy da eski yunanda Argonot efsanesinin çok popüler olduğu kuşku götürmez. Böylece şu anda önümüzde cevaplanaması zor sorular duruyor: Bu efsane nezaman ortaya çıkmıştı ?, real (gerçek) bir olayın resonansı mı idi yoksa Helenlerin geniş fantazilerinin bir ürünü mü dür?.
Günümüzde tarih-fililojik çevrelerde Homeros’un tasvir ettiği olayların gerçekliği ve zamanı konusunda yürütülen tartışmaları bir kenara koyarsak, „Ilias“ ve Odyssee“ deki ana tema tartışmasız Myken (acheik, achäisch) dönemine kadar ulaşmış sözlü aktarımlara ve poetik geleneğine dayandırılabilir.
Truva savaşlarının baş kahramanı olan Achilleus bir Argonot olan Pleus’un oğludur. „Güçlü“ veya „büyük“ olarak adlandırılan Aias Argonot Telamon’un oğludur. Telamon Achilleus’un amcasıdır. Argonot seferinin ilk başlarında yer alan Herakles Truva savaşlarında hayatta değildir. Philoktet Truvanın önünde oku ile savaşır, Paris I’i öldürür, daha sonra truva düşer. Altın Postu almak için sefere çıkan Argonotlar Troya savaşına katilanların babaları idi. Bu düşünce eski Hellas ta yaygındı. Tarihçilerin babası Herodot, M.Ö. 5.yy., İason’un Kolheti kralının kızını (medea.ç.n.) kaçırdıktan sonra, kral Priamos’un oğlu Paris-Alexsandrosu bir kuşak sonra Helenayı kaçırması Troya şavaşına neden olmuştu’’(I, 4). Bu Troya savaşının Argonot seferlerinden sonra yapıldığını göstermektedir. Bir çok araştırmacı tarafından Troya savaşının tarihini M.Ö. 13.yy’ ın 30-40 yıllları olarak kabul edilmektedir.
En önemli noktalardan biri, Herodot’tan diğer eski yunan yazarlarına kadar, ve orta çağ yorumcularına kadar, hepsinde Argonot seferinin ana temasının aynı olmasıdır. Eski ve yeni bütün versiyonlarda ana kahramanlar hep aynıdır; Kolheti kralı Aiete, kızı Medea ve Argonotların lideri Iason. Yolculuğun amacıda hep aynıdır; Altın Post. Argonotların kayalıklardan (’’symplegad’ler’’) geçerek gittiği ülkenin adı Aia veya Kolheti. Bu motif sadece birkaç episodlerin dışında ve bazı süslemeler, eklemeler dışında hep aynıdır.
A.N.Wesselowskis’in ifadesi ile; halkın düşün dünyasını etkileyen ve böylece lirik-epik şarkılara yansımasına neden olan olaylar nelerdi ? Hangi olaylar Argonot seferine tarihsel bir temeli olabilir ?
Eski versiyonlara göre, yuanistandan Phrixos’u getiren koçun altın postunun bulunduğu yer58 Kolheti dir. Homeros kral Aietes’ten bahsetmektedir. Aites Aia ülkesinden olan anlamına gelmektedir. Strabon şöyle yazmaktadır: ’’Aietes Kolheti yaygın bır isimdir’’. Bizanslı tarihçi Agathias (6.yy.) İran-Bizans savaşlarında Kolhetide Aietes adında politik nüfusa sahip aristoktar kökenli yerel bir politikacıdan bahsetmektedir (Agathias, Justinian’nın Politıkası üzerıne III, 8-11). Bizanslı Lexikograf Stephano (11.yy.): ’’ Aietes ismi Asiate’nin Asien’den türetilmesi gibi Aite’den türetilmiştir’’ şeklinde yazmaktadır. Aia bütün yunan yazarları tarafından Kolheti olarak tanımlanıyor ve Kolheti ile eş anlamda kullanılıyor. Hatta Herodot Aia ve Kolheti kelimelerini ’’Aia-Kolheti’’ şeklinde beraberde kullanmaktadır (I, 2)59. Rodoslu Apollonios, Aietes’in krallığını Aia ve Kolheti şeklinde paralel tanımlamaktadır. II, 417’de ’’Aia-Kolheti’’60 şeklinde yer almaktadır. Daha sonraki dönemlere ait yazarlardan bazıları Aia’nın Kolheti’nin başkenti olduğunu yazmaktadırlar.
Eski yunan yazarlarının hepsi Aia ile Kolhetinin aynı yer olduğunu ve kral Aietes’ten bahsetmesine rağmen modern yazarlardan (eskı tarih araştırmacılarından) bazıları Argonot Seferi efsanesinin M.Ö. 8-7. yüzyıllara ait olduğunu ve Yunanlıların Karadenız sahillerindeki ilk koloni kurma dönemi ile ilintili olduğunu savunmaktadırlar. Önceki dönemler için yazarlar arasında çeşili görüş ayrılıkları mevcuttur.
Başlarda bazı araştırmacılar Argonot Seferi efsanesi ile Karadenız sahilleri arasında neredeyse hiçbir ilişki kurulamayacağını ve mitosun en eski versiyonunun hiçbir şekilde Akaer’lerin Kolhilerle tanıştıklarını yansıtmadığını öne sürmektedirler. Iason’un Altın Postu almak için gittiği ülkenin bir fantazi ülkesi olduğunu ve bunun için bazı antik yazarlar, (örneğin Mimnernos), ülkeyi (Kolhetiyi ) dünyanın ucuna, okyanusların ardına koymaktadır. Efsanevi kral Aietes ilk olarak Yunanlıların büyük kolonizasyonla ve Karadeniz sahillerinde geniş alanlara yerleşmeye başlamaları ile birlikte Kolheti ile ilişkilendirilmiştir61. Buna karşın ama Strabon ,(I, 2, 10), M.Ö. 1.yy’da oldukça detaylı bir şekilde tasvir etmektedir: ’’O kahraman insanlar (Homerosun anlattığı sefere katılanlar, Argonotlar, Ç.N., ) Pontik denizini (Karadenizi, O.L.) herhangi bir okyanus olarak düşünmekte idiler (Atlantik okyanısundan farklı olarak, O.L.). Yapılan detaylı çalışma ve bununla bağlantılı tasvirler Argonotik’in en eski coğrafik temelinde, Aia’nın başından beri Karadeniz sınırları içinde bir yerde, Karadenizde, anlaşılmaktadır. Bunu Homeros’un Ilias eseri ve daha önce bahsedildiği gibi Argonotik’a daki Lemnos-Tema (olara anlandırılan) hiç bir kuşkuya yer vermeyecek şekilde göstermektedır: Argonotlar rota olarak Karadenizi seçtikleri zaman Lemnosa sadece İlkos ülkesinden ulaşabilirlerdi. Homeros Hellespontuda direkt olarak en eski Argonotok ile ilşkilendiriliyor. Hellespont Helen denizi anlamına geliyor, yani Phrixos’un kızkardeşi. Efsaneye göre altın koçtan denize düşen Helen denize adını vermiş ve Hellespond (Helen’ın denizi) olarak anılmaya başlanmış. Hellespond’un Karadenize geçiş yerlerinden biri (Dardanellen, Çanakkale boğazı) olduğunu desteklemektedir62. Bazı araştırmacıların savunduğu gibi Argonotikin Karadeniz ile bağlantısını kabul etmedığımizde efsanenin ana teması anlamsızlaşıyor. Aynı zamanda neden yunan-roma edebıyatında ve güzel sanatında (heykel, resim vb.) Argonotlar efsanesinin bu kadar geniş bir popüleriteye sahip olduğu belirsizleşiyor. Efsanenin konusu bilindiği gibi M.Ö. 8.yy. da hızla gelişen bir etki , edebiyat ve güzel sanatlarda derin etki yarattı; Hesiod ve Eumelios, büyük yunan trajedi yazarları Aischylos, Sophokles ve Euripides, Delfide bulunan ve heykeltraşı bilinmeyen Friz (Fries), atinalı Duris’ın vazo üstüne çizilmiş ünlü resmi, lirikçi Mimneros, Anakreon ve Pindar, helenik şair ve bilgini Rodoslu Apollonios, ünlü romalı yazar ve düşünürü Seneca ve diğer birçokları. Yunanlılardaki bu şöhretin nedeni ne olabilirdi ? Bunun açıklamasını Iason’un liderliği altndaki Argonotların gerçekleştirdiği büyük kahramanlığında aramak gerekir: Onlar Karadenize giden yolu keşfediyor, bununla ozamana kadar ulaşılamamış bir yeri, Aia-Kolhetiyi (Phrixos uçan bir koçun üzerinde yolu katederken denizin dar geçitinde kız kardeşi denize düşer ve boğulur).
Homeros un Odesseia XII (Strophen 58-72) de Karadenizin girişindeki kayalıklardan (bugünkü boğaz geçişi) şöyle bahseder:
’’Denize dimdik inen iki kayanın önünden geçer yolun biri,Çarpar durur bu kayalara gürleye gürleyeLacivert gözlü Amphitrite’nin kocaman dalgaları,Kıranlar denir ölümsüz tanrılar katında bu kayalığa,Aşamadı bir tek kuş bu kayaları simdiye dek,Zeus’a tanrı balı taşıyan ürkek güvercinler bile asamadı.Yalçın kaya, uçan kuşların birini kapar boyuna,Zeus da, azalmasın diye kuşlar, katar bir baskasını,Hiçbir insan gemisi varamadı öbür kayaya sağ salim,Bir gemi yaklaştı mı alır götürür denizin dalgalarıVe öldürücü bir ateşin kasırgaları alır götürürGeminin tahtalarını ve gövdelerini tayfaların.Ama bir tanesi aşabildi bu kayayı denizde yüzen gemilerden,Dillere destan Argo gemisiydi bu da,Aştı kayayı Aietes’in ülkesinden dönerken,Dalgalar onu engin kayaların üstüne atmıştı ya, neyse,Bereket İason’u seviyordu da Here, kurtardı gemiyi...”
(Azra Erhat- A. Kadir’in çevirisinden)
Homeros sonrası zamanda Karadenizin girişindeki yalçın kayalardan (Plankten) geçiş aşılmakla, Strabon’un yazdığı gibi ozamana kadar ’’Pontos Axenos’’ ( misafir sevmeyen) olarak nitelenen Karadenizde deninizciliğe başlanmış oldu.
Rodoslu Apollonios’’...Olympostaki tanrıça Athene ayağa kalktı, gemi kayalıklardan geçmişti. Fakat dağlar neredeyse birbirleri ile çarpışacaklardı, tanrıların kararlaştırdıkları gibi sonsuza dek hareketsiz kalacaklar, eğer bir gemi o kayalardan geçerse’’.
Tabiiki engel ’’birbirlerine çarpan’’ kayalar değil güçlü su akıntısı idi. Bir çok araştırmacı Karadenize giriş yolunun (Çanakkale boğazı, Ç.N.) ancak M.Ö. 7.yy. da ’’pentakonter’’, 50 kürekli gemileririn yapımından sonra mümkün olabileceğini savunmaktadır. Fakat bu tez kuşku ile karşılanmaktadır. 1984 ta ingiliz yazar Tim Severin Miken dönemideki gibi bir gemi ile Karadenize çıkan geçiti geçmenin mümkün olduğunu ispatladır63.
M.Ö.8.yy. da Karadenizde gemi yolculuğu normal bir durumdu. Ayrıca bu zamanda Propontis kıyılarında (Marmara Bölgesi) ve Karadenizde birçok yunan yerleşim yeri mevcuttu; Karadenizin adıda Euxeinos, ’’ misafir perver’’ idi. M.Ö. 8.yy. da Karadenize çıkışın (Çanakkale Boğazını geçmek) böyle sanatsal olarak çok çekici ve çok ünlü epik bir eserin, sıra dışı bir kahramanlıkla ortaya çıktığını iddia etmek çok zor.
Yunanlılar tabiiki eski çağda Doğu Karadenizde yeni, zengin bir ülkeyi keşfetmenin önemini biliyorlardı. Tekrar eski dünyanın alimine, Strabon’a, dönelim:’’ Doğru söylemiş (Homeros), o ünü herkes tarafından bilinen Argo’- o gemi ile yapılan yolculuğun daha önceden bilinen yoğun yerleşimli yerlerden geçtiği...yoksa Post için yapılan yolculuk, bilinmeyen, gizemli yerlere (topraklara) yapılmış olsaydı inandırıcılığı olmazdı.
Geçilecek yeri ve oturanı olmayan, yönümüzden bu kadar uzak bir yere yapılacak yolculuk fark edilmeden ve ünlenmeden kalamazdı’’.
Eski coğrafyacıların böyle kategorik bir hüküme gerçek dayanakları varmıydı?. Başka bir deyişle, M.Ö. 2000’lerin ikinci yarısında (daha doğrusu üçüncü çeyreğinde) Karadenizin doğu kesiminde gücü ve zenginliği Argonotik epiğinin çekirdeğinde kendini yansıtabilecek derecede gelişmiş ileri bir toplum varmıydı?. Modern arkeoloji bu soruya inandırıcı bir şekilde evet cevabını vermektedir.
Daha önce Kolheti’nin Geç Tunç Çağının ilk döneminde (M.Ö.2.binyılın ikinci yarısında) aşağıdaki karakteristiklere sahip bir ülke olduğunu görmüştük.
Politik stabilizenin (konsolidasyon) sonucu oluşan üretim mallarındaki aynılık (homojenlik).
Halkı kollektiv çalışmaya, organize olmaya zorlayan yoğun tarım (bu politik konsolidasyonun en etkin faktörüydü), buğday tarımı, bataklıkların kurutulması ve kanal sisteminin oluşturulması.
Ülkenin politik ve ekonomik gücünün temelini oluşturan tunç metalurjisinde ve metal işlemedeki yüksek gelişimin sonucu şaşılacak derecede çok sayıda silah ve tarımsal aletlerin üretimi.
Yüksek kesimlerde ve düzlüklerdeki büyükbaş hayvancılık.
Tarım ürünlerinin saklanması ve depolanması için gereken çanak çömleklerin imalatı.
Bölgesel iklim şartlarına uygun kurulan yerleşim tipleri.
Kolheti kültürünün yarattığı ve yansımasını yunanlıların Argonot Efsanesinin ilk versiyonunda gördüğümüz Kolhi toplumunun ekonomik ve politik yapısını tam olarak belirleyebilmek için elimizdeki şu andaki veriler yetersizdir. Ben, Kolhetinin bütün resmi organizasyonlarını oluşturmuş, karakteristik belirteçleri ile tam olarak oluşmuş bir ülke olarak görülmesi için erken olduğunu, elimizdeki verilerin şu anda böyle bir yorum için yetersiz olduğunu düşünüyorum. Büyük ihtimalle -“ Aietes’in krallığı”- Kolhetinin en parlak dönemlerinde ( M.Ö.2. binyılın ikinci dönemi ile 1.binyılın baslangıcı) her boyun kendi lokal liderlerinin olduğu bir toplumsal idari sisteme sahipti ve bunlar tek bir hükümdarın yönetimi altında idiler. Hükümdarın gücü tanrıdan ve kökeninden geliyordu (Aietes güneş tanrısının oğlu olarak kabul ediliyordu), ve bü yüzden hükümdarlığı elinde bulunduran hanedanlığın başı idi. Bu, politik yapı ve iş organizasyon açısından devletleşmenin ön fazına benzemektedir. Bir çok arastırmacı tarafından bu tip politik yapı evrensel bir fenomen olarak kabul ediliyor ve “Chiefdom” 64 olarak isimlendiriliyor.
Kolhi uygarlığının ekonomik ve politik sisteminin belirlenmesi zor ve tartışmalı bir konu olmakla birlikte, yunanlılar tarafında Aia (Aia-Kolheti şeklindede, ç.n) olarak belirtilen Kolheti, Büyük ve Küçük Kafkasyanın doğusunda yer alan ve Karadeniz sahilleri ile sınırlanan bölgede yer alan, yüksek medeniyete ulaşmış bir ülke idi. Uzak ve zengin ülkenin müşterileri tarafından yayılan Argonot efsanesinin ortaya çıkışı, Kolhi uygarlığının en parlak dönemine (M.Ö. 2.binyılın ikinci yarısı) denk düşmektedir. Miken zamanında yunanlıların Karadeniz sahillerine geldiklerini ispatlayacak herhangi bir arkeolojik delilin olup olmadiği sorusuna maalefes hayır cevabını vermek gerekiyor.
En eski Argonotik versiyonları üzerindeki çalışmalarda, eski Kolhı folkloru ve etnografisi özel öneme sahip (Yazar burada eski Gürcü fokloru şeklinde ifade kullanmaktadır. Fakat kastedilen Kolhi folklorudur. Ç.N.). Eski kolhi folklorunda mucizevi özelliğe sahip, hastalıkları iyileştiren, koruyucu (vb.), uçabilen altından bir koç un varlığına (inanışına) rastlıyoruz. Bunun yanında evcil hayvanların koruyucusu, iyinin temsilcisi ve diğer motifleri içeren bir yılan kultunada rastlıyoruz (detaylı bilgi için bkz. Lordkipanije, 1986b, 103-112). Fakat bu kompleks ve tarihlendirilmesi çok zor olan folklorik elementlerin direkt olarak Argonotik-Probleminde kullanılamaz. Mikenlerin bölgeyi düzensiz (seyrek) ziyaret ettiklerini varsaydığımızda, bu ziyaretlerini bugün ispatlayacak arkeolojik materyallerin bulunması beklenemez65 Büyük ihtimalle onlar (Kolheti’yi ilk ziyaret edenler) Thukylides’in (I, 7) ve Strabon un (I, 3, 6) bahsettiği, belli amaç için gelen maceracı, cesur denizciler, korsanlar ve onlar gibi başka amaçları olanlarlardı66. M.Ö. 12.yy da Miken medeniyetinin yıkılmasından sonra bu deniz seferleri tekrar kesildi. Antik dünyada uzak, zengin Kolhilerin ülkesi hakkındaki ilk bilgilerin ortaya çıkması, Karadenize çıkan deniz yolunun bilinmesi ile ilk adım atılmıştı. Argonotların kahramanlığı hafızalarda kalmış, ünü kuşaktan kuşağa aktarılmıştı. M.Ö. 8-7.yy da Yunanlıların yeniden Akdeniz ve Karadeniz sahillerine yerleşmeleri yeni bir ivme kazandı ve “Büyük Yunan Kolonizasyonu” başladı. M.Ö. 8-7.yüzyıla kadar sadece ağızdan ağıza aktarılan Argonotlar Efsanesi alışılmışın ötesinde bir popülarite kazandı ve yunan edebiyatının en ilgi çekici konusu oldu ve bir çok büyük eserin ana temasını oluşturdu. Bu dönemden sonra eski Yunanlılar ile Kolhiler arasında düzenli ticari ve kültürel iliski başladı.
___________________________________________________________________
51. Melik'isvili1964, 27-28; 1966, 320: ''Nairi'' ülkesi hakkında detay için bkz. Melik'içvili 1964, 13ff. Asur kaynaklarında ''Daiaeni'', Urartu yazıtlarında ''Diauchi'' e karşılık gelmektedir; yunan yazarlarındaki Taochi boylarının ülkesi eski gürcü bölgesi Tao ya karşılık gelmektedir (Melik'isvili 1964, 58-60).
52. Melik'isvili 1962b- 280-281.
53. Melik'isvili 1966.
54. Melik'isvili 1966, 31.
55. O.Lort'k'ip'anije 1986b.
56. A.Urusaje 1964; O. Lort'k'ip'anije 1986b.
57. A.Urusaje 1964; O. Lort'k'ip'anije 1986b.
58. Yunan literatüründe ilk kez lirikçi Mimiermos (M.Ö.7.-6.yy) ''Nano'' şiirinde Aia Ülkesinden bahsetmektedir. Eski yunan literatüründe Aia (A?a) alışıldık biçimde ülke adını belirtmektedir, yani Kolhis in sinonimi olarak (Herodot, I, 2; VIII, 193, 197; Rodos'lu Apollonios II, 1267) veya başkent olarak. Fakat bu durum görece geç dönem yazar veya yorumcular tarafında kullanılmıştır (bkz. Strabon I, 2, 39; Callimachos Pap. Berol, 11521; Sch. Ad Odyss., IX, 2; Sch. Ad Europidi, Alkestiada 1024; Schol. Ad. Rod. Apoll., III, 1093; Sch. Ad. Lycopr; Aleksandra. 1771).
59. T.Qauxc'isvili 1960, 48.
60. O.Lort'k'ip'anije 1986b, 128 Anm. 7.
61. Farklı fikirlerin ele alındığı detaylı ve eleştirel bir makale için bkz. O. Lort'k'ip'anije 1986b, 32-38.
62. Detay için bkz. Gordeziani 1978, 204-205.63. Severin 1985.64. O. Lort'k'ip'anije 1986b, 74-75.

ALTIN ÜLKESİ KOLHETİ: EFSANE VE GERÇEKLER III

2007-11-05T09:51:00.000+02:00

Rioni nehrinin yukarı kesimlerinde ve onun yan kollarında yapılan araştırmalar, buraların metal üretiminin (bakır işletmeciliği) yapıldığı en eski yerler olduğunu ortaya çıkarılmıştır. (Şekil. 1, Nr. 42, 43). 1300-1200 m. yükseklikte bulunan bakır yataklarındaki ocaklarda, birbirlerinden büyüklükleri ile ayrılan, bazıları yaklaşık 15-2m. uzunluğunda, 13-15m. genişliğinde ve yaklaşık olarak 1,5 m kalınlığında kömür yığınları ve taş çekiçler bulunmuştur. Çekiçler, önce kor haline gelene kadar ısıtılıp sonra suya daldırılıp bu şekilde çatlatılan cevheri ufalamada kullanılıyordu. Cevher ahşap tekneler içinde taşınmakta ve granit taşından yapılmış tekneler içinde öğütülmekte idi. Kömür artıkları ve maden yatağının yakınında bulunana büyük miktardaki curuf, mors, demirden ince ögütme aletleri ve diğer çeşitli taş aletlerin hepsi komplike bir maden işletmeciliğini gözler önüne sermektedir31.

Kuşkusuz hammaddenin elde edilmesi, yarım fabrikasyon şeklinde işlenmesi ve altın, gümüş külçe öncelikle büyük ve küçük Kafkasya bölgelerinde öne çıkıyordu. Fakat Kolhi düzlüğündeki en eski yerleşim yerlerinde; örneğin Anaklia'da çapa için kalıplar, Nosiri'de kalıplar ve potalar32 metal üretimi ve işletmeciliğinin özel atölyelerdede yapıldığını göstermektedir. Pitschori'de çok sayıda çesitli eşyaların üretiminde kullanılan aletler bulunmuştur (baltalar, çapalar vb.).
Kolheti yerleşim yerlerinden erken döneme ait (M.Ö. 2. binyılın ikinci yarısı) birçok çanak çömlek buluntu çıkarılmıştır: Namçeduri (Şekil.1., Nr. 4), Nohvamu'nun arkeolojik alt katmanında (Şekil. 1., Nr. 39), Çhaladidi "Surga" (Şekil. 1, Nr. 16), iyi katmanlaşmış seviyelerden oluşan Norisi yakınındaki yerleşim alanları (Şekil.1.) ve diğer yerler örnek olarak gösterilebilir. Kolhi çömleklerinin (Şekil.8, 17-32)33karakteristik özellikleri; çoğu siyah rentkli, çok çesitli formlara sahip (sahan, çanak, tas, testi ve diğer kaplar) ve üzerlerinde çapraz ve yuvarlak çentik, balık kılçığı figürleri, yay ve dalgalı figürler, resimler, desenler, fistolar (çiçek bezekleri), yuvarlak rölyefler ve diğer formlardır. Alışılmışın dışındaki boynuz şekilli tutaçlar da karakteristik olanlarındandır. Çanak-çömleklerin ortaya çıkışı ve yayılması nerede ise metalurjik gelişme ile aynı döneme düşmektedir.

Şekil.8..1-16 Kolhi bronz tarım aletleri. 1-4 Geniş kenarlı baltalar (‘Zaldi’). 5-7 Segmentler. 8-16 Çapalar. 17-32 Kolhi çanak-çömlekler, M.Ö. 2. binyılın ikinci yarısı, bulunduğu yer Nosiri. –ölçeksiz
Kolhi kültürü Batı Gürcistan'ın büyük ve küçük Kafkasya ile sınırlanmış olan düzlüğünde (Kolheti havzası) ortaya çıktı. Bu bölgeler metal hammadde açısından zengindir ve bölgenin ihtiyacını karşılamaktaydı34. Kolhi bronz baltalarına ait en eski tipleri bütün Doğu Karadeniz sahillerinde yaygındır. Neredeyse aynı dönemde metal üretimin ilk basamağına denk düşen I. ve II. tip baltalar, çapalar, kazmalar hem höyüklerde hemde tek olarak bulunmuştur.

Kolhi kültürü uzun ve karmaşık bir süreç sonunda ortaya çıkmıştır. Büyük ihtimalle M.Ö. 2. binyılının ikinci çeyreği başlangıçtır. Kolhi kültürünün ortaya çıkışı Karto-Kolhi etnik grubunun parçalanıp ayrılması ve büyük bir Megrelo-Laz (Kolhi) halk grubunun Kolhi havzasına yerleşmesi ile bağlantılıdır. Bu etnik grup yeni teknik ve sanatsal yapıtlar ortaya çıkarıp yaygınlaştırdılar. Kolhi kültürünün karakterize eden unsurların nereden, hangi tarihsel dönemde, nasıl ve hangi yollarla geldikleri konusunda kesin bir yoruma gitmek oldukça zor. Fakat yeni gelenlerin ve bölgede yerleşik olanların (bunların arasında Svanlarda vardı) teknik gelişimleri ile kendilerinin yüksek uygarlık seviyesine ulaşmış eski oriental uygarlıklarla kontakları sonucu kazandıkları yüksek teknik seviye ve yeni savaş, tarım aleti formlarını birleştirdikleri kabul edilebilir35

Bazı yerleşim yerlerindeki araştırmalar Kolhilerin tarımsal alandaki faaliyetleri ve seviyeleri hakkında bilgiler vermektedir. Bunlar özellikle höyüklerde bulunan aletler (çapalar, kazmalar,baltalar, segmentler ), bunların yanısıra fosillesmış değirmenler, ekmek pişirmede kullanılan yassı taşlar, ocaklar, orak bilemede kullanılan çakma taşları ve diğer gereçlerdir. Yerel buğday türlerinden -dika ve miha-, darı, üzüm çekirdekleri ve fosillesmiş üzüm asmaları yapılan kazılarda bulunan tarım ürünlerindendir. Buluntular tahıl ve meyve ziraati hakkında bilgiler vermektedir. Büyük testiler (küpler) sadece sıvı maddeler için değil, aynı zamanda tarımsal ve hayvansal ürünlerin depolanması ve saklanmasında da kullanılıyordu. Sığır (az sayıda) 36 evcil domuz, keçi ve koyun kemikleri Kolhi havzasındaki hayvancılığı göstermektedir. Kazılarda evcil hayvanlara ait çok sayıda heykellerde bulunmuştur37.

Tarımcılık ağırlıklı olarak düzlüklerde gelişim göstermiştir. Su miktarı açısında zengin olan Rionu nehri bu gelişimde büyük rol oynamıştır. Rioni nehri 347 km uzunluğunda ve bunun 150 km’si Kolhi düzlüğünden geçmektedir. Nehrin su miktarı bu bölgede yan derelerin eklenmesi ile üç katına çikmaktadır. Rioni nehir tarım için önemi eskiden beri bilinen ve bitkiler için en önemli madde olan Azot ve Fosfor yönünden çok zengindir. Azot ve Fosfor içeriği Nil nehrinden bile yüksektir.

Yapılan özel araştırmalar Rioni çamurunun buğday kültürüne olan önemli katkısı ve uzun zaman sürecindeki etkisi ortaya konmuştur38. Fakat Kolheti’de genelde yüksek sıcaklık ve yağmur, buna bağlı olarak bitki ve ağaçlardaki hızlı büyüme o dönemlerdeki tarım alanlarını genişletmeyi, bu hızlı büyüme büyük işgücü gerektirdiği için engellemekte olduğuda bilinmektedir . Zeminin bataklık olması ve yeraltı su seviyesinin yüksek olması gibi diğer özel durumlarında göz önünde bulundurulması gerekiyordu. Fakat yineden verimli Rioni çamuru rasyonel kullanılmakta idi. Bataklıklar tarlalara dönüştürülüyordu. Bataklık kesimler Rioni’den sunni olarak açılan kanallarla sulanarak bataklıklığın üstüne verimli çamurundan bir tabakanın oluşması sağlanıyor daha sonra özel olarak açılmış kanallar ve çukurlarla tarla sudan arındırılıyordu. Bu kanal sistemi aynı zamanda Rioni nehri taştığı zaman ekili alanların basmasını önleme işlevide görüyordu. Rioniden uzak kesimlerdeki bataklıklarında verimli hale getirilmesi gerekiyordu. Bunun için (etnigrafik tasvirlere dayanarak bir açıklama yapmak gerekirse); tarım alanlarının çevresine su kanalları açılıyor, derin kuyular kazılıyor ve kısmende setler yapılıyordu39. Arkeolojik çalışmalar tepe veya buna yakın yerleşim alanlarının su kanalları ile bağlantılı olduğunu ve tarım alanlarını sınırlamakta oldugunu göstermiştir. Büyük yerleşim alanlarındaki tarımsal alanları orantılı olarak büyük ve su kanallarıda karmaşıktı40.

M.Ö.2.binyılın ortalarında Kolheti havzası nerdeyse tamamen kullanılır hale getirilmiş ve göreceli olarak yoğun bir yerleşim yeri haline gelmişti. Kuşkusuz bölgenin kullanılabilir hale dönüştürülmesi büyük ölçekli çalısmayı gerektiren uzun ve karmaşık bir süreçti. Bataklık alanlarının tarıma elverişli hale dönüştürülmesi, geniş ormanlık alanların kesimini ve buraların bitkilerden arındırılması, su kanallarının, setlerinin yapılması, bataklaşmış bölgelerdeki suyun atılması, verimli çamurun tarlalara girişini sağlayacak ve atık suyun dışarı çıkışını sağlayacak kanalların yapılması gerektiriyordu. Burada şu soru sorulabilir. Hangi şartlar altında böylesine büyük bir iş gücü gerektiren bir çalısma gerşekleştirilebildi? Bu nasıl mümkün olmuştur? Cevap şu olabilir; böyle bir çalışma bu işe uygun tarım aletleri ve kollektif bir iş organizasyonunu ile mümkün olabilirdi.

Daha önce M.Ö. 15-12.yy ait tarım aletlerinini alışılmışın ötesinde bir çeşitlilik gösterdiğini belirtmiştik (Balta ve Zaldi ormanların kesilmesinde, çengel ve çeşitli aletler toprağın işlenmesinde ).

Bazı araştırmacılar ilkel metal sabanın ve çeşitli aletlerin varlığını kabul etmektedir41. Düzlük kesimlerdeki yerleşim yerlerinde tarım aletlerinin üretimi için gerekli olan metalin sağlanması için maden yataklarına sahip ve bunu işleyen halklar ile tarımla uğraşan düzlük kesimdeki halklar arasında düzenli bir ticari ve sosyal ilişkinin var olması gerekir. Bu tür karşılıklı bir ilişki, düzlük kesimlerde ve dağlık kesimlerde yasayan ve etnik olarak aynı kökene sahip olmayan halkların bir araya gelip ekonomik ve siyasi bir birliğin, bir toplululuğun oluşmasında temel rol oynamıştır42. Bu, kendi iç dinamiklerinden kaynaklanan, organizasyon olmadan gerçekleşen bir gelişmeydi. İlk etapta Kolhi düzlüğünde sonraki dönemlerdede Kolheti’nin tarımsal açıdan en gelişmiş yeri olan Rioni havsazı ve yan nehirlerindeki geniş toprak sahiplerinin ortaya çıkması ile birlikte, politik/sosyal gurubun oluşmasına ön ayak oldu. Tarım alanındaki yoğun çalışma ve ürünlerin çeşitliliği, üretim birikimi, düzlüklerde yaşayanlar ile yüksek kesimlerde yaşayanlar arasında gelişen düzenli ticari alışveriş zaman içinde siyasi bir grubu ortaya çıkardı. Ormanlık alanların ve bataklıkların tarım alanlarına dönüştürülmesi, Rioni nehri ve onun yan derelerin sulama için kullanımı kuskusuz halk guruplarının ortak çalısmasını gerektiriyordu. Bunların dışında egemen topluluğa (ana halk guruba) üye olmayan küçük bağımsız guruplar, yabancı kökenli ırgat ( sereef) ler ve belkide tutuklularda bu ortak çalışmaya katılıyorlardı. Bu yoğun tarımsal gelişim kompleks politik bir konsolodasyon sürecinin önemli çekici gücü idi. Tarımsal alandaki ortak çalışma gerekliliği sosyal alandada temel degisimleri beraberinde getiriyordu. Değişimin etkileri yerleşim yerlerindeki yapısal değişmlerle kendini gösteriyordu. Rioni nehrinin çevresinde guruplar halinde yaşayan, tepelere kurulmuş bir çok yerleşim yeri mevcuttu. Bu yerleşim yerlerinden çevresi kanallarla çevrili olanların konumu (politik olarak.Ç.N.) diğerlerine nazaran daha öne çıkıyordu43.

Bu tip bir yeleşim yeri olan ve en iyi araştırılmış yerlerden biri oalan Namçeduri (Kobuleti-Piçvinari; Şekil, 1, Nr, 3) M.Ö. 2. binyıllarından M.Ö. 2.yy la kadar sürekli oturulan bir yerdi ve benzer tip yerleşim sistemi içinde merkezi bir pozisyonu vardı44. Namçeduri M.Ö. 7.-6. yy larda geniş alana yayılmış bir şehire, ’’Akropolis’’e, dönüşmüştü45. Bu durum bir raslantı deyildi.

Namçeduri’nin diğer yerleşim yerlerinden topoğrafik özelliği ve coğrafik konumundan dolayı zamanla diğerlerinden ayrılıp öne çıkan bir topluluğa dönüşme eğlimini göstermiştir46. Büyük ihtimalle yüksek din adamı aynı zamanda topluluğunda üst yöneticisi idi. Din adamları (bir tür papaz) toplumun sıradan üyelerinden farklı olarak dinsel ayinlerde kullanılan ayinsel (kult) eşyalara sahip olmaları ile kendini karakterize etmekteydi. Büyük çoğunluğu yüksek elsanatı örnekleri olan baltalar (Kolhi-Baltaları) (Resim 2. 17, 1-5) bir bakımdanda din adamlarının yönetici pozisyonunu göstermekteydi. Ölülerle birlikte gömülen özel eşyaların zenginliği bu üst pozisyonu ortaya koymaktadır47.

Merkezi yerleşim yerinin yöneticisi aynı zamanda diğer çevre yerlşim yelerininde yöneticisi idi ve belli yaptırım gücüne sahipti. Örneğin bu kişi/ler topluluğa mensup kişileri ormanlık alanların tarım alanlarına dönüştürülmesi, su kanallarının açılması, set çekme ve buna benzer toplu calışmayı gerektiren işlerde çalışmaya zorlayabiliyordu. Elde edilen kazancın büyük kısmı zenginliğinin bir kaynağı olarak üst yöneticinin/lerin eline geçiyordu.

Malesef Kolheti’nin en parlak dönemi olan M.Ö. 2. binyılın ikinci dönemindeki çiftçilerin özel mülk ilişkilerini gösterebilecek yeterince arkeolojik materyale sahip değiliz. Dolaylı delil olarak, höyüklerde metal eşyaların dışında bulunan ve bazı araştırmacıların „metal dökümcünün hazineleri“ olarak isimlendirdiği bakır külçeler verilebilir. Fakat ben bunların daha çok sosyo ekonomik bir eğilimin göstergesi olduğunu düşünüyorum48. Bakır külçelerin yanında, bazan büyük miktarda çeşitli aletler bulunmuştur. Zenginliğin bir götergesi olan bu aletler, tarımsal kullanım fonksiyonunun yanında değiş tokuş maddesi olarakta kullanılmakta idi.49.

Buraya kadar sunulan verilerden şu sonuç çıkarılabilir. Ortak Karto-Kolhi etnik topluluğun parçalanması ile ortaya çıkan Mengrelo-Lazların ( Kolhilerin) Rioni düzlüğüne yerleşmeleri ve tarımsal gelişimleri (ve Kolheti’nin diğer yerlerindede) politik anlamda bir bütünlük oluşturmuş yeni tip bir toplumu yaratmıştır. Modern paleososyolojik konsepte göre böyle bir politik yapının ortaya çıkması için lokal yöneticilerin gücü tek başına elinde bulunduran lider sisteminin ortaya çıkmış olmasını gerektiriyor.

Bu tür bir toplumsal yapının ortaya çıkabilmesi, karmaşık ve yüzyıllarca süren birçok faktörün etkin olduğu bir süreci gerektiriyordu. Başta gelen en önemli faktörler olarak, çevre, üretim etkisi ve demografik optimum kabul edilebilir. Bu üç faktör bölgede göreceli olarak arkeolojik materyallerde görülebiliyor.

1. Çevre: İlk etapta tanınabilen en önemli faktör Rioni nehridir. Sunni olarak regüle edilen hayat verici Rioni nehri tarımın gelişmesinde başta gelen faktörlerden biri idi. Maden yatakları açısındada zengin bir bölge olan Büyük ve Küçük Kafkasya, metalurjik alandaki gelişimin belirleyicisiydi ve halkın araç-gereç ve silah üretimi için ihtiyaç duyduğu hammaddeyi karşılıyordu. Zengin ormanlar ev ve ekonomi için gerekli olan yapıların inşaası için gerekli olan ağaç ihtiyacını karşılıyordu (Kolheti’de „Çargvali“ olarak bilinen özgün ahşap mimarinin gelişmesini sağladı. Yoğun nehir ağı yerleşim yerleri arasında iletişim sağlanmasında yararlanılıyordu. Bugün bölgedeki nehirlerde ve onların yan kollarında eski dönemlere ait yolların varlığı biliniyor.

2. Üretim etkisi (Production effeckt): Doğal kaynakların rasyonel kullanımı, yerleşim yerleri arasındaki düzenli mal değişimi tarımsal alandaki kooperatif çalışma üretim fazlasının birikimini artırıyordu. Bu üretim fazlası ayrıcalıklı sınıfların eline geciyordu. Bazı sınıfların üretim fazlasını alma hakkı ve özel mülkiyet farklılığı, yerleşim yerlerının topoğrafik durumunu yansıtıyor (topografik- coğrafik yapısından dolayı öne çıkan, gelişen yerleşim yerleri, üretim fazlasını alma ve sıradan halktan farklı özel mülk edinme ayrıcalığına sahip sınıfin ortaya çıkmasına neden olmuştur. ç.n.). Birçok höyüklerdeki buluntular budurumu yansıtmaktadır

3. Demografik optimum: Batı Gürcistandaki düzlüklerde, dağ eteklerinde ve diğer yerlerde yapılan arkeolojik kazılar, M.Ö. 1000 yıllarında üretimin yoğun olarak yapıldığını, büyük sehirlerde tarımdaki üretim artışına bağlı olarak nüfus'te de bir artışın olduğunu göstermiştir50.

__________________________________________________________________ 31. Detay için bkz. Gobejisvili 1952b; Gobejisvili ve diğerleri 1982.

32. Mik'elaje 1982; gogaje 1982, 75ff.; O. Lort'k'ip'anije 1986b, 55. Daha genç dönem metal üretim arıikları (M.Ö. 1000 yılın ilk yarısı) diğer bölgelerde, örneğin Çhaladidi ( Fig. 48, Nr. 16; MikElaje 1978, 37), Dablagomi de (Fig. 48, Nr. 22; T'olordava 1977a, 79), Sohum-Gora ( Fig. 48, Nr. 27; A. Kalandaje 1953, 60-65), Içvisi de (Fig. 48, Nr. 52) ve diğer yerlerde (O. Lort'k'ip'anije 1986b, 135 Anm. 79).

33. Mk'elaje ve Xaxut'aisvili 1985; Kuftin 1949-1950, I, 151-157; Mik'elaje 1978, 24ff.; Gogaje 1982, 47-70.94). Kolhi seramiğinin M.Ö. 2000 ve 1000 in ilk yarısındaki gelişiminin ana etapları hakkında detaylı bilgiler için bkz. Mik'elaje 1974, 49-56; Gogaje 1982, 1984.

34. Bilimsel çalışmalarda Kolheti medeni-yetinin ortaya çıkış merkezi olarak Karadenizin güney doğu kesimindeki yüksek yerler kabul edilmektedir. Kısmen Çoruh nehri havzası: Jessen ve Kovalevski 1935, 128; Kuftin 1949-1950,I,233; Melik'isvili 1965; 1971e,389; Mik'elaje 1974,41. Fakat ben, genel olarak bakırca zengin olan Çoruh havzasının, Kolheti medeniyetinin çıkıs yeri olarak kabul edilmesini gerektirecek bir neden(veri) görmüyorum. Bir taraftan metal elde edilen yerleri diğer taraftan bunların ekonomik amaç için işlendiği yerleri birbirinden doğru bir şekilde ayırmak gerekir. Burada belirleyici olan, düzlük kesimlerde- sahillerde- ve Rioni deltasında (yani Kolhi havzasında) erken dönem Kolhi medeniyetinin karakteristik özelliklerini gösteren metal tarım aletlerinin (Balta, çapa, segmentler) sayıca kesın olarak daha fazla bulunmuş olmasıdır. Kolhi medeniyetinin ortaya çıkışı Kolhi havzasının islahı ve düzlük kesimlerdeki tarımcılığın bir sonucu olduğu görülebilir. Detay için bkz. O. Lortk'ip'anije 1986b,54ff.

35. O. Lord'k'ip'anije 1986b, 57. B.A. Kuftin Suriye-Hitit mühürü olarak adlandırılan bir mühürde yer alan rahibin elindeki baltanın kolhi baltası ile benzer olduğunu kabul etmektedir (Kuftin 1949-1950,I,143). Kolhi baltalarının proto tipleri Ön Asyada yaygındır; İrak ve İran, Anadolu vs., veya aynı şekilde benzerlerine Hitit dünyasındada bulunan yassı kolhi baltaları (O. Jap'arije 1982a.I. 63; bkz. Mik'elaje 1974, 43).

36. Psoydo-Aristotales in ilettiklerininde tastik ettiği (Hayavanların Tarihi Hakkında II,21), '' Kolhetide küçük fakat bol süt veren inekler vardır''

37. Detay için bky. Gogaje 1982, 72-75; O. Lort'k'ip'anije 1986b, 60.

38. Gegesije 1961, 102-103.

39. Gegesije 1961, 1010-102.40. O. Lort'k'ip'anije 1986b,61.41. O. Lort'k'ip'anije 1986b, 58ff. Kaynakça eki ile; bkz L. Jijiguri 1985a.42. Çanak-çömleklerden elde edilen bilgilere göre Kolhi halkı(megrelce-Lazca konuşanlar) bu zamanda başlıca Rioni havzasında, Güney Doğu Karadeniz bölgesi ve Gürcistanın güney batı bölgesinde(Mes'heti) yaşıyordu. Batı Gürcistanın kuzey batı bölgesinde Svanlar ve eski Abhaz-Adige boyları yaşamaktaydı (Melik'isvili 1965, 79).

43. Grigolia ve digerleri 1973; M. Baramije 1987.

44. Bkz. Mik'elaje ve XuxutAisvili 1985.

45. Bkz. Mik'elaje ve XuxutAisvili 1985,9.

46. Bu sürece ait belirtiler Kolhetinin kuzey bölgelerinde (örneğin Raça) M.Ö.2. binyılın ortalarından bu yana arkeolojik açıdan bilinmektedir. Arkeolojik acıdan çok katmanlı Brili Nekropolu (ve denizden 1600 m yüksekliğinde Sophitura deresinin sağ tarafında yer alan yerleşim yerinde, Sekil. 1, Nr.43-44) arkeologlar tarafında çok önemli iki buluntu ortaya çıkarılmıstır. Bir tanesi; bazı mezarlarda metal işlemeciliğinin boyutunu gösteren çok sayıda metal gereçlerdir. Bu mezarlar metalurji ile uğraşan bir sulaleye ait olduğu kabul edilmektedir. Diğeri ise; bazı mezarların göreceli olarak az envantere (ölü ile gömülen esyalar) sahip olmasıdır. Bu mezarlarda herhangi bir kult alete veya süs eşyasıda bulunmuyordu. Bu durum mülkiyettte ve haklarda belli bir farkın varlığını yansıtmaktadır.

47. Gobejisvili 1959, III; O. Lot'k'ip'anije 1986b,66.

48. Mik'elaje 1974,156; Gambasije 1963,83; A. Ramisvili 1974a, 113-114;Saxarova 76a, 40-41.

49. Detay için bkz. O. Lort'k'ip'anije 1979a, 172; 1986b, 66 kaynakça eki ile; G. Lort'k'ip'anije 1978, 107.

50. O. Lort'k'ip'anije 1986b, 67-68.

ALTIN ÜLKESİ KOLHETİ: EFSANE VE GERÇEKLER II.

2007-11-05T09:39:00.000+02:00

LTIN ÜLKESİ KOLHETİ: EFSANE VE GERÇEKLER

Otar LORDKİPANİDZE
Almancadan çeviren:Gubazi Çibarişi

''Eski çağlarda büyük üne sahip olan ülkenin (Kolhetia’nin ) ününü Jason’unArgonot seferi efsanesı ve ondan önceki Phrixos’un seferide göstermektedir.'' (Strabon)

Şekil. 4. Kolhi bronz baltaları, M.Ö. 15.-13. yy. Ureki yerleşim yerinde bulunmuştur.-ölçeksiz.Şekil- 5. Çeşitli figürlerle süslenmiş Kolhi Baltaları. M.Ö. 8.-7.yy.-ölçeksiz.Kolhi seramik ve Hazine bulgularını gösteren harita.

Kolhi kültürünün ana elemanları kütük ağaç mimarisi, çanak çömlek, tarım ve çesitli savaş aletleridir (Resim.2., 1-5). Bunların içinde baltala, kazma, çesitli gereç ve oklar karakteristik olan buluntulardır. Kolhi kültürüne ait bugün bilinen en eski metal-Höyük Supsa nehri deltasında yer alan Ureki yerleşim yerindedir (Şekil. 1. Nr.6). Höyükten çeşitli metal aletler çıkarılmıştır (Şekil.4.). Bunlar; 23 balta, 8 kürek biçimli kazma, yassı üçgen küreklerdir17.

Bu 23 baltadan 8 tanesi delikli, bükük formlu baltalardır ve genetik olarak Erken Bronz Çağında bilinenlere aittir. Fakat Hort’te (Mezar Hazine) bulunan baltaların büyük çoğunluğu yeni tip baltalardan oluşmaktadır ve büyük ihtimalle Orta Tunç Çağının son döneminde ortaya çıkmıştır. Bazı araştırmacılar bunlarn bugün bilinen Zaldi tipi gürcü baltaları ile aynı tipe ait olduğunu savunmaktadır. Üçüncü tip baltalar (Şekil. 4.), M.Ö. 2. binyılın ortalarından beri tipik forma sahip olan kolhi baltalarıdır. Ureki Hort’u araştırmacılar tarafından M.Ö. 2. binyılın ilk yarısı, tam olarak 18.-17. yüzyılın ilk yarısına tarihlenmektedir18

Orta Tunç Çağının son dönemini yansıtan bu Hort’te Batı Gürcistanın yeni bir döneminin başlangıcını gösteren çelitli aletler bulunmuştur. Bunlar, örneğin çapa ve bu döneme kadar bilinmeyen üçüncü tip baltalardır.

Bunlardan Ureki deki hortta iki adet bulunmuştur (Şekil. 4).Bunlar biçimsel olarak diğerlerinden farklılılar göstermektedir. Bu balta tipine Ureki dışındaki yerlerdede bulunmuştur19
Bunlar yaygın olarak bulunan Kolhi Kültürünün karakteristik eserleri olan Kolhi Baltalarının prototipleri olarak kabul edilmektedir20. Kolhi baltaları ana formunu 14. yüzyılda almış ve zamanla çok çeşitli biçimleri ortaya çıkmıştır (Şekil. 7. 4-14)21.

Özellikle baltalar Kolhi medeniyetinin karakteristik ürünlerindendir. Arkeolojik açıdan üç farklı ana formu yansıtmaktadırlar. Kolhi baltaları temel formunu M.Ö. 14. yüzyıllarda kazanmıştır. Üreki’deki kazılardan sonra yürütülen diğer kazılardada Kolhi baltalarının diğer özgün birçok varyasyonları ortaya çıkarılmıştır. Baltaların baş tarafları çeşitli formlara sahip ve gövdesi asimetrik olarak tasarlanmıştır Bu çok ince desenlerle bezenmiş ilginç elsanatları 1000 yıllık bir zaman süresinde çeşitliliği ve alışılmışın dışındaki ilginç formunu korumuştur

Şekil .6. Hort ve Ude’den bronzden yapılmış çeşitli alet ve gereçler. – ölçeksiz.Şekil.7. 1-3. Urekideki kazilarda bulunan bronzdan süngü örnekleri, 4-14. Çesitli kolhi bronz baltalara ait varyasyonlar. 4-5 prototipler, M.Ö.15.yy; 6-7 I. tip; M.Ö.14.-11. yy; 8-9 II tip M.Ö. 14.-11.yy; 10-11 III tip, M.Ö. 11.-8. yy; 12-14 IV tip, M.Ö. 11.-7. yy. -ölçeksiz

Çeşitli ornamet ve motiflerle süslenmiş en iyi örnekleri M.Ö. 9.-7. yüzyıllara ait olanlarıdır22 (Şekil. 5; 6; 7. 1-3; Resim. 2. ve 3, 3). Bu dönem aynı zamanda demir işlemeciliğindeki gelişmeyi de yansıtmaktadır. Aynı dönemde ekonomide demirden yapılmış aletlerin önemi de gittikçe artmıştır.
Kolhi-Baltaları zamanla savaş aleti özelliğini kaybedip, sadece dini ayinlerde kullanılan obje (kult-nesne) özelliğini almaya baslamıştır. Çünkü Orta Tunç Çağında ayinsel (ritual) fonksiyonu olan ayın baltalar vardı23.

M.Ö.9-7.yy a ait baltaların çoğu işlemelidir (Şekil. 5.) ve çeşitli geometrik ornamentler, kırık, dalgalı çizgiler, yan, düz çentikler, balık kılçığı resimleri, eşkenar şekilli ağ motifleri, dairesel, spiral, haç, gamalı haç, gamalı haç benzeri motifler ile süslenmiştir. Benzer ornamentler ok ve diğer gereçlerdede rastlanmaktadır (Şekil. 7, 1-3). Bazı motifler güneş , ay ve yıldız gibi astral sembollere benzemektedir.

Özellikle karakteristik olanları çeşitli hayvan resimleridir. En yaygın olarak kullanılan hayvan resmi stilistik bir profille çizilmiş köpek resimleridir. Tam bir sanat eseri niteliğindeki bu motifler, oklara, masif yüzüklere, çengelli iğnelere ve bazı küçük gereçlere işlenmiştir. Köpek motiflerinin dışında geyik, at, yılan ve balık sevilen motiflerdendi24. Kolhi sanatının bir diğer özelliğide motif yüzeyinin başarılı bir şekilde kullanılmasıdır.

Baltalarda kullanılan sanatsal stil ve bunların bazılarındaki motifler kuzey Kafkasyadaki Koban kültürüne ait eserlerde görülen motiflerle benzerlikler göstermektedir. Bu yüzden bazı bilim adamları Kolhi kültüründe kullanılan ornamentlerin kökeninin Koban kültürü olduğu şeklinde yorumlamaktadır. Fakat son yıllarda çoğu bilim insanı Koban kültürüne ait karakteristik bronz baltalarin Kolhi baltalarının sadece bir varyasyonu oldugunu kabul etmektedir. Üzerinde oyma tekniği kullanılarak yapılmış figürleri olan en eski bronz eserler Kolhi medeniyetinin içinde kalan bölgelerde bulunmuştur (Hort ve Ude’de). Buluntulardaki hayvan ve çeşitli geometrik ornamentler Kolhi kültürüne tamamen yabancı motiflerdir.

Fakat bazı balta ve ok uçlarlarındakiler Kolhi kültürünün karakteristik elementlerini yansıtmaktadır. Kolhi kültütüne ait eserler (baltalar, kama, ok uçları, kemer, masif yüzükler, çengelli iğne) ve iğnelerin formu ve işlevi kültürün kendi özelliklerini yansıtan çeğitli hayvan ve birbiri ile akraba ornamentlerdir (Şekil.6.).

Kolhi-Baltalarında plastik işleme tekniği de kullanılmıştır. Bazan işlemenin tacını oluşturan, ayakları karına doğru çekilmiş bir hayvan motifi (Leopar ?) kullanılmıştır (Şekil.5., 3a) Bunun yanında at, boğa ve köpek resimleri de mevcuttur25. Kulunurchwa, Abhazya’nın Gudauta yakınındaki yerleşim yerinde, M.Ö. 8.-7. yüzyıllara ait kazı alanında çıkarılan bir baltanın üzerindeki plastik metodla işlenmiş agzı açık ve kulakları dik şekilde resmedilmiş bir köpek figürü bu süslemere güzel bir örnek teşkil edecek niteliktedir (Şekil.5., 4 ). Bu resimler bize köpek gravürlerini anımsatmaktadır26. Kolhi-Baltalarının en mükemmel örneklerinden biri de Sulori’de (Şekil. 1. Nr. 10) bulunan, başı miğferli (pyrigi’dekilere benzeyen), elinde hükümdar asası ve sırtında okları olan bir Kolhi atlısıdır (Resim.3., 3 ). Bu figürler "Atlı ve Büyükanne (Didinana)’’ şeklinde yorumlanmaktadır27.

Kolhi sanatında gravürlerin yanında metalden (bronz ve demir) oluşan renkli inkrustrasyonlar ve pastellerde mevcuttur. Bu teknikle yapılan işlemeler, baltalardaki işlemelerde kullanılan çizim stilinden çok az farklılık gösteren geyik ve köpek figürleri ile bezenmiştir.

Ude yerleşim yerindeki bir hazinede (Hort’te) bulunan üzerinde geometrik şekiller ve hayvan figürleri olan kemer tokası bu stilin en dikkate değer örneklerindendir. Bu kemer tokası M.Ö. 11.-12 yüzyllara aittir. Ancak bazı araştırmacılar bunun M.Ö. 13. yüzyılın son dönemi ile 12. yüzyılın ilk yarısına ait olabileceğini düşünmektedir28. Burada ilginç olan, sadece
inkrustrasyonda olmasına rağmen, demirin kullanılmasıdır. Metalurjik araştırmalarda yüksek seviyeye ulaşmış bu gelişimi ve hızlı tempoyu desteklemektedir. Çesitli, yüksek değerde alaşım, tarım aletleri, silah ve mücevher yapımında temel unsurdu. Geç Tunç Çağın ilk döneminde ağırlıklı olarak antimon alaşımları ve giderek artan bir orandada kalay alaşımı yaygın olarak kullanılıyordu. Metal işlemeciliğinde taştan döküm (kumtaşından) kalıpları, lehim gibi çeşitli komplike teknikler, çekme, kakma ve diğer metal işleme teknikleride kullanılıyordu29. Tunç Çağındaki metalurji merkezleri Çoruh havzası, Abhazya bölgesi ve Raça-Leçhumi idi. Bunun yanında lokal metalurji merkezleri de mevcuttu30.
___________________________________________________________________ 17. K'orije 1965, 10.
18. K'orije 1965, 99-100; Mik'elaje 1975, 36-38; A. Ramisvili 1974a, 93-95.
19. Detay için bkz. K'orije 1965,57,10-110; A. Ramisvili 1974a, 45ff.
20. Bu özgün tip bronz baltalar ilk kez kuzey Osetya’nın Koban yerlesim yerinde bulundu ve bu yüzden '' Koban baltasI'' adı verilmişti. Fakat daha sonra bu tip baltaların, özellikle çesitlilikleri ile, bol miktarda Bati Gürcistanda bulunması Baltaların bilim dünyasinda '' Kolhi baltaları'' olarak tanımlanmasına neden olmuştur (detaylı bilgi için bkz. O. Jap'arisje 1963).
21. Kolhi baltalarının detaylı typolojisi için bkz. O. Jap'arije 1963; K'orije 1965, 53ff.; A.Ramisvili 1974a, 55-58.
22.P'anc'ava 1972, 51-61.
23. O. Lort'k'ip'anije 1979a, 40.
24. P'anc'ava 1971, 1972, 1975; P'anc'ava ve digerleri 1978.
25. K'orije 1968, 76-77.
26. Traps 1962, 29-30; 1969-1970, 116.
27. Detay için bkz. O.Lort'k'ipanije 1986b, 83-84.
28. R. Abramisvili 1961, 348-349.
29. Tavaje ve Sakvarelije 1959, 54-62.
30. Jessen ve Kovalevski 1935; gobejisvili ve Jap'arije 1959, 142ff.; K'orije 1965, 121-152.

ALTIN ÜLKESİ KOLHETİ: EFSANE VE GERÇEKLER I.

2007-11-05T09:35:00.001+02:00

ALTIN ÜLKESİ KOLHETİ: EFSANE VE GERÇEKLER

Otar LORDKİPANİDZE
Almancadan çeviren:Gubazi Çibarişi

''Eski çağlarda büyük üne sahip olan ülkenin (Kolhetia’nin ) ününü Jason’unArgonot seferi efsanesı ve ondan önceki Phrixos’un seferide göstermektedir.'' (Strabon)

''Eski çağlarda büyük üne sahip olan ülkenin (Kolhetia’nin ) ününü Jason’unArgonot seferi efsanesı ve ondan önceki Phrixos’un seferide göstermektedir.'' (Strabon) Ünlü selefi Demetrios Skeptikos’u eleştiren büyük yunan coğrafyacısı Strabon (M.Ö.64/63- MS 23/24) Kolheti hakkında (Doğu Karadeniz ve bugünkü Batı Gürcistan) şunları yazmaktadır; "...Jason'unda daha uzağa yolculuğunun (Odysseus ve Menelaos gibi) belli açılarda gerçek olduğunu düşünüyorum. Geçmişten günümüze kalan ve bugünde elimizde olan antikalarda bunu göstermektedir. Bunun yanında Homeros'un sözleri; ’’...Aitenin Kolheti'nin hükümdarı olduğu kabul edilmektedir. Aite ismine bu ükende yaşayan halkta sıkça rastlankamktadır " (Strabon. I, 2,30). Kimdi Kolhiler ?, Ülkeleri neredeydi? Tarih sahnesine nasıl çıkmışlardı?, Ülkeleri, eski Helenlerde Homerostan beri bilinen yunan savaşçılarının "Argo"gemisi ile "Altın Post" u almak için çıktıkları seferi anlatan o ünlü efsane ile neden ve ne zaman bir bağlantı kurulmuştu? Bu soruların cevabı Gürcü ve Kolhler’in tarihi ile, her iki halkın konuştuğu dillerin de üyesi olduğu Güney Kafkasa dil ailesi ile yakından ilintilidir. Linguistler tarafından bu dil Kolhi veya Zani dili, bugünkü Mengrelo-Laz (Çani) veya Batı Gürcistan'da ve Türkiye'nin kuzey doğusunda hala konuşulan Lazca olarak kabul edilmektedir. Megrelo-Lazlar bazı halklar tarafından "Zani" olarak adlandırılıyorlardı. Örneğin bugün Svanlar Mengrellere "Zani" demektedirler. Zani dili, bugün Batı Gürcistan'da ve Türkiye'nin Doğu Karadeniz sahillerinde konuşulan Mengrelo-Lazca (Çani dili) olarak adlandırılıyor1. Linguistler küçük Kafkasya'nın merkezi ve yüksek kesimlerinde M.Ö.4000-3000 yıllarında bugünkü Gürcüce, Swanca ve Mengrelo-Lazcanın köken dili olan bir dilin konuşulduğunu kabul etmektedirler. Primer Kartwelce'de ilk parçalanma Svancanın ortaya çıkması ile başladı. Svanlar zamanla, o döneme kadar Abhaz-Adige boylarının yaşadığı batı Gürcistan'a yerleşmeye başladılar2. Batı Gürcistan'ın kıyı kesimlerinde, Rioni ve Inguri havzasında Svanca konuşan bir halkın varlığı, birçok toponumik çalışmalar ve arkeolojik materyaller ile belgelenmiştir3. Ispaani ve Anaklias Dicha Gudsuba'nın (Şekil. 1, Nr.1) en eski arkeolojik katmanında bulunan çok ilginç ve özgün niteliğe sahip çömlekler bazı bilim insanları tarafından Batı Gürcistandaki Svanlara ait olduğunu ve onların yayılımları ile bağlantılı olduğunu kabul edilmektedir4. Bu halklarin (Güney Kafkaslilar) etnik gelişimlerindeki diğer bir aşama ise, M.Ö. 2000 yılının başlarında, bu tarihe kadar ortak bir dil olan Karto-Kolhice’nin parçalanması ve Kolhi’lerin etnik bir gurup olarak ayrılması ile ortaya çıktı5. Kolhlerin yerleşim alanı Çoruh nehrinin güneyi, Güneydoğu, Doğu Karadeniz ve bu bölgeleri sınırlayan dağlık kesimler, Kolhi havzası, Batı ve Güneybatı Gürcistan'da tarihi Mecheti (Mec'het) bölgelerini kapsamakta idi6 Kolhlerin bu bölgelerdeki gelişim süreçlerini ortaya çıkarmak zordur. Kolhiler süreğen, konsolide olmuş bir topluluk olarak mı, yoksa birbirinden ayrı bağımsız topluluklar halinde mi yaşıyorlardı? Ortak Karto-Kolhi toplululğunun parçalanması ile oluşan Kolheti halkının birbirinden bağımsız, biri güneydoğu Karadeniz ve onu çevreleyen dağlık bölgelerde, diğeri ise bugünkü Batı Gürcistan bölgesini kapsayan bölgelerde iki büyük grup olarak yaşadıkları kabul edilebilir. Yazarın burda belirttiği parçalanma, M.Ö. 8. yy da Kimmer saldırısı ile ikiye bölünen Kolhi boylarıdır, Kuyezde Megreller, güneyde bugünkü Lazlar. Bununla beraber ama Güneydeki kesim, yani Coruh ile Trabzon arasındaki bölge daha sonraki dönemlerdede örneğin Xenophon ve Strabon tarafından Kolheti olarak adlandırılmıştır. Ama Argonotikler Koltheti den bahsederken bugünkü Batı Gürcistan/Mengrelistanı kastedıyorlardı. Bunun yanında bazı modern araştırmacılar Kolheti’nin aslında Çoruh ve Trabzon arasındaki kalan bölge olduğunu belrtmektedirler (Apakidze ve Kavtaradze, kişisel görüşme) Ç.N. Mengrelce ve Lazca arasındakı diyalekt farklılığı bu görüşü desteklemektedir. Linguistler bu iki diyalekt arasındaki farklılıkların ancak birbirinden bağımsız, yüzyıllar süren bir gelişim süreci ile açıklanabıleceğını ileri sürmektedirler7.Bu durum Urartu, daha sonra eski yunan ve ermeni kaynaklarına da yansımıştır. Urartu kaynaklarında, Karadeniz kıyılarında ve çevresindeki dağlık kesimlerde yaşayanlardan Chalibler/Chakdler/Çanlar olarak bahsedilmektedir8. Buna karşın Batı Gürcistanda yaşayanlar için Svanca konuşan Kolhler olarak geçmektedir9. Kolhiler Batı Gürcistana yerlesmeşi ile birlikte özgün ve yeni bir uygarlık yaratmaya başladılar. Bu "Kolheti Uygarlığı"dır.

KISA TARİHÇE

Şekil.2. Bir Dolmen rekonstruksiyonu

Erken Tunç Çağında (M.Ö. 3000-2200) Kura-Araks medeniyeti bugünkü Batı Gürcistan'ın, ağırlıklı olarak doğu kesimi olmak üzere, sadece bir kısmını içeriyordu. Bu dönemde, M.Ö. 4.-3. binyıllarında, Batı Gürcistan’ın kıyı kesiminde özgün kültürel ürünleri ile kendini Kuro-Araks kültüründen ayıran parlak bir kültür gelişiyordu10 Bu kültürün özgün eserlerinden biride Dolmen mezarlarıdır (Şekil.2). Duvarları diktörtgen, yekpare taşlardan oluşan ve tavanı yine yekpare bir taşla örtülen dolmenlerin ön cephesinde dairesel bir delik bulunmaktadır. Bu özgün kültürel yapı, bugünkü Abhazya'nın Karadeniz kıyısının kuzeyinde, ağırlıklı olarak kıyı şeridinde bulunmaktadır. Dolmenlerin tarihi, Kolheti Krallığı'nın kuzey kesimlerindeki yayılımı ve kökeni konusu tartışmalıdır. Bazı araştırmacılar bunların kökensel olarak deniz yolu ile Suriye ve Filistin'den geldiklerini, bazıları ise Asyayı bunların kökensel kaynağı olarak görmektedir. Fakat son zamanlarda dolmenlerde bulunan ölü ile birlikte gömülen eşyaların (Resim.1.) M.Ö. 3. binyıla ait Batı Transkafkasyadaki buluntularla benzerlik göstermesi, Dolmenlerin sadece bir mezar işlevi gördüğü görüşünün ağırlık kazanmasına neden olmuştur11. Batı Gürcistan'ın M.Ö. 4.-3. binyılına ait tarihi ile ilgili bir çok soru arkeolojik buluntuların eksikliği nedeniyle henüz yanıtlanamamıştır12. Buna karşın, takip eden dönemlere, özellikle M.Ö. 1. binyılın ortalarına ait arkeolojik buluntular, hem sayıca çok fazla hem de çok çesitlilik göstermektedir. Bu buluntular, Kolheti medeniyetinin Geç Tunç döneminde yüksek bir düzeye eriştiğini belgelemektedir.

KOLHETİ MEDENİYETİ

Şekil.3. Kolhi seramik ve Hazine bulgularını gösteren harita.

Kolheti medeniyetinin merkezi gelişim yeri Batı Gürcistan, Büyük ve Küçük Kafkasya arasındaki bölgedir (Şekil.3.) Göreceli olarak az miktarda, Küçük Kafkasya'nın güneyinde-Mechetide, Lichi üçgeninin doğusunda-Şida (iç) Kartlı'da Kolheti medeniyetine ait arkeolojik buluntular ortaya çıkarılmıştır. Türkiye'nin sahil kesimlerindede arkeolojik buluntular mevcuttur. (Örneğin Ordu'da)13. Kolheti medeniyetinin M.Ö. 2. binyıllarına14 uzanan eserlere rastlanmasına rağmen kültürel gelişimin başlangıcı olarak M.Ö. 16.-15. yüzyıllar kabul edilmektedir. Bu döneme ait eserlerde kültürün klasik formunun en belirgin biçimde görülmektedir15. Kültürel gelişim M.Ö. 15-11 ve M.Ö. 11-7. yüzyıllar olarak iki ana döneme ayrılmaktadır16. ___________________________________________________________________ a. Gürcü akademisyenler ve bazı dığer akademisyenler Swanca, Gürcüce ve Megrelo-Lazca’nın oluşturduğu dil ailesine ’’Kartveli’ dilleri ve bu üç halkın ortak atası olan halka ’’Kartveli’’ olarak adlandırmaktadırlar. Kartveli Kelimesi antik kaynaklarda İberia olarak geçen, Gürcüce konuşan Gürcü etnik gurubun aynı zamanda kedine verdiği addır. Örneğin Megrelo-Lazlar Gürcülere Kortu demektedirler. Bir dil ailesinin ve bu diller ortaya çıkmadan önceki dili ve halkı bu dilllerden birini konuşan halkın adı ile adlandırmak doğru olmayacağı için çeviride bunların yerine ’’Güney Kafkas Dili/Dil ailesi’’, ’’ Savano-Karto-Kolhi’ler’’ gibi termınolojiler kullanılmıştır.
1. A. Çik'obava 1936; Kipsije 1914; Kizirija 1967; N. Marr 1910.
2. Bkz. S. Janasia 1950, III, 117-118; O. Jap'rije 1976, 297; T. Gamkrelije ve Ivanov 1984, II, 881.
3. Detaylı bilgi için bkz. Mik'elaje 1974, 9-20; Melikisvili 1971a, 241ff.
4. Detaylı bilgi için bkz. Mik'elaje 1974, 72.
5. Glotto-kronolojik metoda göre Kolhi dilinin ortak karto-kolhi dilinden M.Ö. 1.bin yilin baslangicinda (veya yaklasik olarak M.Ö. 8-7. yy da) ayrıldığı kabul edilebilir (bkz. Klimov 1964, 1973, 1978, 1979; Melikisvili 1965, 70; S. Jijiguri 1973, 37-38). Son arkeolojik ve linguistik materyallere dayanan araştırmalara göre ise ortak Karto-Kolhi dilin bölünme tarihi ve bunu mutaakiben kolhi dilinin ortaya çıkış zamanı daha erken dönemlere çekilmektedir- yani M.Ö. 2000 bin in ilk yarısına (Mek'alaje 1974, 72. 194; T. Gamkrelije ve Ivanov 1984, II,909 Anm. 3; O. Lort'k'ipanije 1986b, 48-57 kaynakça ekli).
6. Bkz. Mik'elaje 1974, 26ff.
7. Detayli bilgi için bkz. A. Çik'obava 1936; Kipsije 1914; Kizirija 1967; N. Marr 1910.
8. Detay için bkz. Melik'isvili 1959, 70-72; Mik'elaje 1974, 115-118.
9. Melik'isvili 1959, 62ff.; Lomouri 1971.
10. O. Jap'arije 1976, 169-192; Bania 1966a.
11. Detay için bkz. O. Jap'arije 1976, 179-192.
12. Bkz. O.Jap'arije 1976, 169-192; Bania 1966a.
13. Mik'elaje 1974, 31ff.; Gebejisvili 1971, 255; O. Japarije 1982a, 72.
14. Mik'elaje 1974, 64.
15. Melik'isvili 1965, 77-78; K'orije 1965, 154-155; Mik'elaje 1974, 60; A.Remisvili 1974a, 45ff.
16. K'orije 1965, 59; bkz. A. Ramisvili 1974a, 86ff.

500 bin şehit verdik..

2007-10-31T11:11:00.000+02:00

Ulus olarak, bu zor günlerimizde Hürriyet gazetesinde okuduğum“500 bin ağacı kesitiler” başlıklı haberi gördüğüm zaman çok sinirlendim. Bence verilen şehitlerimize 500 bin şehit daha eklendi. Bu katliamı yapanların yada bu katliama izin verenlerin hangi boyutta suçlu olduklarını sizler düşünün. Bence 500 bin şehit verdik..

blackfoal

Hadi Gelde Sevişelim

2007-10-30T20:23:00.000+02:00

Dedi Bir kız.. Elleri çok küçük. Her halinden belli olan bakımlı elleri ile tıknaz bir kız. Uzun alev gibi saçları bukle bukle adeta rüzgarla esmekte yalnızlığı doğru. Hadi gelde sevişelim dedi küçük elli kısa boylu şişman kız fakat elleri bakımlı saçları uzun alev gibi bukle bukle ama çok kirli yüzü elbisesi çok eski ve temiz değil, Hadi dedim sevişelim; ölürken kirli kız, serseri bir kurşun hedef olarak beni seçmişken önüme atlayıp kurşunun yüreğine saplanmasına neden olan benim yerime ölen kız... Kendisi çirkin tüm zenginliğini yüreğinde yaşatan kız. Zenginliğinden vuruldu benim yerime, yüreğinden vuruldu... Son sözü Hadi Gelde sevişelim oldu.. Sevişmekten kastı ellerini tutmamdı. Öyle anlatmışlar ona erkek konusunda tabu yapmışlar canım ülkemin canım kızları yüreğinizle güzelsiniz kalbinizle güzelsiniz..Ellerinizle kutsalsınız...Sizler cahilliğinizle ülkemin tanrıçalarısınız...

blackfoal

Puştlar Dünyasında Gerçeği Görebilmek..

2007-10-30T11:52:00.000+02:00

İki Kafadar..Hava sıcak mı sıcak karar vermiş iki kafadar , demlenelim bugün ülkeyi kurtarırız bir ucundan bir ucuna sorunları çözeriz demişler, tanrı rolüne soyunmuşlar, başlamışlar demlenecek yer aramaya kimi demiş; E-5 ortasında demlenelim trafik bize vız gelir, ben türküm demiş arkadaşıda boş dururmu, doğrusu trafik banada vız gelir ben de kürdüm demiş. Yok demişler E-5 de olmaz.. Hem konuşamayız ses olur gürültü olur, sonra sigara tüttüremeyiz şehirin havasını kirletiriz. Birde bu sorunu eklemeyelim bu ülkenin üzerine demişler. Düşünüp karar vermişler taksimde içelim demlenelim hem tv canlı yayın ekiplerinden birileri geçer görüşlerimizi çekerler tv de yayınlarlar hükümette duyar nasıl sorunları çözdüğümüzü bir çırpıda memleket kurtulur demişler. Almışlar nevaleyi kurulmuşlar Taksimde meydanda orta yere tesadüf buya bir tv canlı yayın ekibi de orada kurmuşlar çilingir sofrasını iki çay bardağına doldurmuşlar rakıyı başlamışlar memleketi kurtarmaya yüksek sesle konuşmaları hararetleri canlı yayın ekibinin dikkatini çekmiş lakin iki kafadarda durumun farkında ilk ben konuşacam benim fikirlerim daha doğru yok öteki benimki daha doğru derken, yok demiş türk ben ben senden daha zekiyim senin aklın almaz bu işleri. Kürt demiş ben senden daha zekiyim asıl senin aklın almaz bu tür işleri.. Tutuşmuşlar kavgaya biri birine bıçak çekmiş, demiş türk burası Türkiye Kürdiye değil. Ben söz sahibiyim buralarda sen değil. Olsun demiş kürt, Kürdiye olmayacağı ne malum. Yok demiş türk benim dedem Çanakkalede şehit düştü hadi ya demiş kürt benim de dedem Çanakkalede şehit düştü. Sanki ikisi birden kafalarına bir şey düşmüş gibi aniden durmuşlar başlamışlar ikiside aynı anda yüksek sesle düşünmeye o zaman neden biz kavga ediyoruz. Kendi kendimize neden parçalıyoruz gücümüzü azaltıyoruz. Çanakkalede dedelerimiz dosta düşmana aynı siperde gösterdi gücünü bizim ne alıp veremediğimiz var. Yoksa biz asıl puştlara mı yardımcı oluyoruz birbirimizi kırmakla. Devam etmişler düşünmeye bu puştların derdi bizi bize kırdırıp zayıflatıp parçalamak piyonlara bölmek sonrada yutmak olmasın. Yutamıyorlar şimdi korkuyorlar kursaklarında kalacağımızı biliyorlar. Böyle yapmakla ne kadar hatalıyız demiş kürt kardeşçe elele vermişler. Türk demiş sen aileni geçindirmek için yüzlerce kilometrelerden doğulardan buralara geldin sen gelme ben geleyim demiş açalım bir yer. Ne güzel dedindemiş kürt türke dur demiş önce ben gideyim anlatayım dostluğumuzu aynı vatanın evladı olduğumuzu dedelerimizin aynı amaçlar uğruna bu vatan toprakları uğruna şehit düştüğünü. Bitsin bu çile bir gün bile uzamadan puştlar görsün gerçeği kardeşi kardeşe böldüremeyeceğini Hem Türkiye olmasının bir sakıncası yok ki dedelerimiz kurmuşlar bu ülkeyi şanlı bir tarihin parçası kılmışlar...Gerçektende demlenmek güzel türk usullerince çözüm varmışda bulamamışız yıllarca iki kadeh attın mı çözüm tam dibinde....Orhan veli de çözümü bulmuş dizelerinde “ bir rakı şişesinde balık olsam” Asıl gerçek her millet ister Anadoluda Türkiye Cumhuriyetinde vatandaş olsam...Zenginliğimizi bilelim gerçeği bilelim gerçek mevlanada gerçek Çanakkalede gerçek kalplerde gerçek Aşık Veysel de Yunus Emre de gerçek; gerçeği kardeşlikte arayanlarda... puştlar da değil..

blackfoal

İslami Militarizm

2007-10-28T17:38:00.000+02:00

Kara Çarşaflı Kadın ve İslami Militarizm
Kadın kara çarşaf giyinmiş, içinede sarmış bombaları; vucuduna bir boydan bir boya, profesyonel işi olduğu kesin kamuflaj olarak giyidiği kara çarşaf da mükemmel bir ikili oluşturmuş. Kara çarşaf ve bomba. Vucuda bomba sarmak erkeklerin yapmış olduğu el değmiş olduğu bombanın kadın vucuduna sarılması caizmidir değilmidir fetva gerek lakin genede değişik bir ikili kara çarşaf ve bomba son yılların hitleri arasında tabiki özel mesele moda gibi bu trend fakat islamla özdeşleştirilmesi ve bu grup liderlerinin islami militarizm adına yapıldığını söylemesi ve kitlelerinde bu militarizm çerçevesinde eylemlere katılmalarını belirtmeleri farklı bir olgu.
Kadın kara çarşaf içinde eylemine odaklanmış durumda fakat beyin yapısı vereceği zararın farkında değil ve uygulamaya geçireceği davranışın neye kime yaarı var islama gerçekten yararımı var zararımı bunu düşünecek durumda değil olsa zaten bu giyim de bomba sarılmış olarak olmazdı. Beyin şok vaziyette sadece eyleme odaklanmış.
İslami militarizm tüm dünyayı kasıp kavurken nedense kaybeden müslüman kesim olmakta kişiler ve devletler bazında islam kötü zikredilmekte yayınlar tek yanlı gerçek olmayan bir hal almakta müslüman kişiler düşünülmeden militan gözüyle bakılmaktadır. Allahın son dinine bu büyük zarar verilmektedir. Bu güzelliği islamı yaşatmayı öğretmeyi islamın bilgeliğini güzelliğini gösteremeyi cihat olarak alacakken tamamen militarizm üzerine masumların kırılması öldürülmesi gibi beyni çoklanmış kara çarşaflı kadın gibi ne yapıldığı belli olmadan sonuçlar düşünülmeden bir hareket içerisine girilmiştir/girilmektedir.
Savaç çığlıkları yanına tamtam sesleri de duyulmaktadır. Mızrağa karşın top mermiye karşın güdümlü füzeler misali.. Düşünce tarzı müslümanların patlamış mısır misali patlamaları yok olmaları bilinçsiz şehitliği örnek gösterir hal almıştır..
Realiteyi bilmeden kara çarşaflı kadın gibi cahil gözü kapalı aydınlarımız misali köşe yazarlarımız ve her kahve köşesinde yaşları ne olursa olsun her türlü ulusal sorunlarımıza iki dakikada çözm bulan kitlesel davranış şeklimiz aydınlarımız vatandaşlarımızın aynası hükümetlerimiz vatandaşlarımızın aynası ya kara çarşaflı kadın kimin aynası.
blackfoal

Hristiyanlık ve Kadın

2007-10-27T12:42:00.000+03:00

Hristiyanlık ve Kadın
Diğer ruhani dinlerde olduğu gibi hristiyanlıkta da, ve kutsal kitaplardan biri olan incilde de, yaratılış bölümünde insanın nasıl yaratılığından bahseder. Bu yaratılış bölümünde “Başlangıçta Tanrı Gökleri ve yeri yarattı” Yaratılış 1:1.. diye bahseder ve devamında ise Tanrı'nın dünya ve insanı yaratışı anlatılır. Burada dikkati çeken tek gerçeklik ise Tanrı'nın insanı yaratırken onu kendi benzeyişinde yaratmasıdır. Buradan anlayacağımız odur ki,
Tanrı dünyayı yaratır ve daha sonra Adem’i yaratır. “Tanrı. İnsanı kendi suretinde kendine benzer yarattı. Ve insan Tanrı suretinde yaratılmış oldu. İnsanları erkek ve dişi olarak yarattı.” Yaratılış 1:26,27 bu ayetlerden de anlaşılacağı üzere Tanrı insanları kendi suretinde yarattı. Suretinde ne demek olduğuna gelince;i kendi benzeyişinde yaratmıştır. İçimizde Tanrı’dan bir parça vardır.

İnsan yaratılırken Adem önce kadın sonra yaratılmıştır bu doğrudur. Bunun aksini söylemek tamamen tüm dünyevi ve ruhani görüşlere karşı çıkmak olurki. Bu söze/düşünceye kargalar koro halinde gülerler..

İncilden bölümlere devam edecek olursak asıl gerçek burada gözükmektedir. Gerçekte kadının dünya için ne anlama geldiği ve erkek için ne anlama geldiği..

“Rab Tanrı Adem’i topraktan yarattı ve burnuna yaşam soluğun üfledi. Böylece Adem yaşayan bir varlık oldu.” “Sonra ‘Adem’in yalnız olması iyi değil” dedi. ‘Ona uygun bir yardımcı yaratacağım” “Rab Tanrı Adem’e derin bir uyku verdi. Adem uyurken Rab Tanrı onun kaburga kemiklerinden birini alıp yerini etle kapadı. Adem’den aldığı kaburga kemiğinden bir kadın yaratarak onu Adem’e getirdi. Adem, “işte bu benim kemiklerimden alınmış kemik, Etimden alınmış ettir” dedi. Ona “Kadın” denilecek, Çünkü o adamdan alındı. Bu nedenle adam annesini babasını bırakıp karısına bağlanacak. İkisi tek beden olacak.” Yaratılış 2:18, 21-24

İşte tüm gerçeklik incilden yaratılış bölümünde de bahsi geçtiği gibi erkeğin yardımcısı kadın. Erkeğin kaburga kemiğinden yaratılan şefkat yüklü kadın..

Fakat unutulmaması gereken bir olgu tanrı katında erkeğinde kadınında bir olduğu ve dünyevi olarak kendi tekinden eşinden başka biri ile ilişkiye giren(zina) cezalandırma konusunda tanrı katında eşit olması/olduğu ‘dur.

blackfoal

Geleneksel Feminizm

2007-10-26T15:01:00.000+03:00

Günümüz türkiyesinde; büyük boyutlara ulaşan bölgesel farklılıkların vede oluşan kültür ayrışıklığının kadınlar üzerinde ki etkisi erkekler üzerinde baskın olmak ve bölgesel değişikliklerde erkek hegemonyası altında ezilme bağlamında iki etken olarak gözükmektedir. Konumuzu ilgilendiren erkek üzerinde baskın olmak isteyen ülkemizin batı vilayetlerinde yaşayan feminist kesimler. Kendi anlayış tarzlarını gerekçeli bir sunumla medyaya açıklayıp her tür platformdada erkek baskısı altında olduğunu söyleyen fikirlerinin geleneksel feminizm den ibaret olduğunu belirten. Hiç bir toplumda olmaması gereken islama aykrı feminist kesim...
Kadınlara anatomik olarak bir kader verilmiştir. Bu kader kadının eş olması anne olmasından ibaret ve bu rollerin meydana getirdiği görevleri yapmasından müteşekirdir.. Şefkat kadının kendisi olması gerekirken geneksel feminizm mantığı altında erkek baskısından kurtulmak için kadın baskısı olarak cevap veren günümüz hastalıklı kişilikleri. Feministler...
Bir çok feminizm terimleri vardır ve ülkemiz feministleri kendilerini hangi kategoriye koydukları belli değildir. Saçma sapan bir hak arayışı söz konusudur. Psikolojik araştırmalar neticesinde geleneksel feminizm den ziyade liberal feminizm den geçişle Radikal feminizm baskısı görüşlerde kendini hissettirmektedir. Normalde libaral feminizm insanların eşit fırsata sahip olması gerektiği şeklindeki liberal felsefeden kaynaklanmaktadır. 1960'ların sonları ve 70'lerin başlarında gelişen Radikal feminizm, Marksist gelenek içindeki toplumsal cinsiyet analizinin yokluğuna bir tepkiydi. Yine de liberal feministlerin hukuk, oy kullanma ve istihdam alanlarında sağladıkları kazançların, kadınların ezilmesi konusunda pek az bir farklılık yarattığının farkına varılmasından da kaynaklanmıştı.
Garip olan gerçek ise geleneksel feminizm içerisinde oldukları ve benimsediklerinisöyleyen ülkemiz feministleri normalde ihtiyaçtan ve olması gerekenden ötürü değilde bayrağı ellerine alıp bir kaç adımdaha giderek türk erkeğini diğer hemcinsleridnen daha aşağılık gösteren bir düşünce/davranış dngüsüne girmişlerdir. En kötü yanı da dünya üzerinde çiftlerden birinin olmaması bir diğerinin hatta hiç birinin olmayacağı anlamına geldiğini unutmaktadırlar... Zavallı beyinler zavallı feministler..

blackfoal

INTELLIGENTSIA

2007-10-25T14:08:00.000+03:00

Yazarlar, sevgili yazarlarımız yazarlar çizerler kitaplarını yayınlatırlar ve 5000 adet bile satamazlar ve karşımıza aydın olarak dikili verirler. Bizlere kendi dar düşünce yapıları ile ifade etmek istedikleri bir çok konu ile karşımıza çıkarlar.. Biri ressamdır televizyonlara çağrılır tartışma programlarına davet edilir girebileceği her yere girer ve ülkeyi kurtarır sözüm ona.. Çirkef geri kafalılığın, sınıfsal farklılığın elçisi olma dışında hiç bir anlamı yoktur çırpınışlarının ifade ettiği değerler ise sadece beyninin içindeki örümcekleri besler.. Yazarlar, ressamlar, köşe yazarları, her kimse aydınım diyen ülkemin gerçeklerini bilmeden yazı yazan yorumlar yapan ve sadece küçücük bir topluluğa hitap eden başka bir dünyada yaşıyormuş izlenimi veren.. Gündem olmak için ülkesini satmak için Babam ve Piç diye başlık atan zihniyet..

Öyleanlayışlı ki bu ülkenin insanı Kimsenin ailesinin ne olduğu ile ilgilenmez o özelidir ailelerin... Lakin ülkemizin özeli olamazlar..

Malesef ki yol aldığımız AB yolunda en çok kullanılan ülkemizi bağımlı kıldırmak adına ödünlerin alınmasında en çok içerden beslenen kesim intelligentsia' dır.Ulkemizde intelligentsia içerisinde belli amaçlara hizmet için kadınlar çok kullanılır.. Yazar olurlar şair olurlar ülkemizi karalamak adına ve karalarlarda ama sonunda Atatürkün ulu önderimizin kızları olurlar ona sığınırlar kendilerine kalkan oluşturabilmek için..

Yokmu gerçekten intelligentsia içinde ülkemizi düşünenler.. Gerçek realitenin farkında olanlar. Tabiki var.. Nerede mi? Kimi sessiz, kimi ise öldürülmüş... Artık ölmeyin artık çoğalın gerçek aydın kimmiş görsün tüm dünya. Gerçek aydın bu ülke içerisindeki birlik tek yumruk demir yumruk. Tek ses..kurt uluması, tek yürek kenetleşmiş yürekler... tek amaç Türkiye Cumhuriyeti..Yaşasın Atatürk ve Yaşasın Cumhuriyet...

Blackfoal

Türk Medyası Hakkında Yorumlar

2007-10-25T13:05:00.000+03:00

Türk Medyası

Sabah alırsınız gazetenizi elinize okursunuz. Hani gazetelerin baş sayfası dışındaki sayfaların köşelerine doğru baktığınızda bir çok yazar kuruları vardır. Kendi konularında uzman farz edilen ve bu uzmanlık konuları ile alakalı fikirlerin tesadüfen bile tutmadığı köşe yazarlarımız. Kiminin üslubu alaycıdır. Rauf Tamer gibi Bekir Coşkun gibi Kimi zoraki yazar olmuştur Güler Kazmacı, Hasan Cemal Vardırya farklı farklı gazetelerde farklı isimlerle yazanlar Takkeli Liboş atışmalarının mit ajanı olarak bahsi geçen Fehmi Koru Zoraki yazarların başında Nazlı Ilıcak vardır. Kocadan torpilli. Beni en şaşırtanı ise sırf karşı olmak adına yazılar yazan ve hiç iyi yönünü görmeden sürekli iktidara yüklenen Emin Çölaşan Onun için fark etmez iktidarda kim varsa ona yazar söver yağmur damlasından fırtına afet çıkarır. Radikaller vardır birde Türkiye gazetesi gibi Tercüman gibi ama hangi tercüman demeyeyim belki Halkın tercümanında belki dünden bugüne tercümanda ve diğerlerinde Radikal yazarlar kimi kah profesördür kimi emekli büyük elçi onlarda yazar ama asla objektif bir şekilde ve hüsnüniyette değil hep at gözü ile bakarlar ülke gerçeklerine halk onları okur ya Onlarda halkı yönlendirir. Hatta oylarını bile açıklarlar halkı etkilemek için kişi belirtirler ve diğerleri denen yazarlar da Hedef belirtirler.
Böyle bir medyanın ürünündür ülkemiz tamamen gerçekliğini gösterir. Sürekli daldan dala atlayan Mehmet Barlas köşe yazarıdır Aydındır. Siyasetçilerle konuşan ve onların konuşmalarını yazıya döken Yavuz Donat siyasi Yazardır. Ama yazdıklarından kime ne. Yada Fatih Çekirgenin yorumlarından saçmalıklarından Analizlerinden. Engin Ardıç ın Pis ağzından bize ne konuşmayı bile bilmeyen Fatik Tekke nin programları kim içindir. Deniz Gökçe Spor yorumcusu mudur? Ekonomimi Veya Hıncal Uluç 18 lik bir mankenle çıkınca Kim Şık Kim Rüküş Uzmanı? Modacımı Spor Analistimi? Galatasaray Yazarımı nedir? Ya kendini dış politika konusunda yere göğe sığdıramayan Cengiz Çandar ‘a nedemeli?
Kim kimdir? bu ülkede. Hangi yazar neyi yazmak istiyordur? Ve kim okur bunları gerçek halk okur mu? yoksa birkaç elit adı verilen kısım okur ve birbirlerine yanıtlar vererek Köşe yazarcılığımı oynarlar. Bu elit tabakasını seçen elit(Aydın kesim) Ne kadar aydın? İşte Daha bir çok sorular.
Türk Medyasında Oktay Ekşiler, Güngör Mengiler, Hasan Pulurlar, Şükrü Kızılotlar, Güneri Cıvaoğulları gibi yazarları görebilecek miyiz? yoksa ülke genelindeki bu çarpıklık Medyada da böylesine artarak devam edecek mi?
Ve kısaca; Ağzı olan konuşuyor misali Kalemi eline alan yazıyor mu?

Blackfoal

İkilem.!..

2007-10-25T13:01:00.000+03:00

İkilem ...!

Geçmiş ve karanlığın ortasında bir ışığın nuru olmak ve de tüm atmosferi dolaşmak ister insanlar. Ne zaman isterler? Dersiniz. Hayal edebildikleri zaman; Biz ülkemizde geçim zorlukları ile boğuşurken başka başka ülkelerde insanlar sanatla uğraşmakta ve bu uğraşım onların hayat felsefelerini bize oranla daha geliştirmekte. Ülkemin insanının hayat felsefesi ise bir kilo domates, bir kilo zeytin vs. gibi zorunlu ihtiyaçlarımızı karşılayıp karşılayamayacağımızla ilgili.
Tabi ki farkındayım bu ilgilenim de bize bizi yönetenlerin ahmaklıklarından kaynaklanan zorunluluk.
Düşünün bir kere başka ülkelerde insanlar ki:örneğin Fransa da Geçmişin ünlü ressamı Picasso ile Matisse ‘nin resimlerini mukayese etmekte acaba hangisinin sanatı daha anlatımsal ve objektif ve hatta hatta sanattan anladığını iddia eden bazı kişiler sadece resimlerin rantabıl olup olmaması ile ilgilenmeleri ise madalyonun diğer bir yüzü değil de nedir?
İşte böyle bir görünümün ortasında kendimden istediğim sadece geçmişin karanlığının ortasında ışığı olmayan ışığın ışığı olmak istiyorum ki; ülkeme ve kendisini yetiştirme fırsatı verilmemiş halkıma yeni bir başlangıç noktası olsun…

Blackfoal

Ve Tanrı Doları Yarattı

2007-10-25T12:28:00.000+03:00

Ve Tanrı Doları yarattı
Gerçekte tanrı kadını yaratmadan önce doları yarattı. Neden diye bir soru takılabilir kafanıza. Neden diye sora bilirsiniz kendi kendinize. Gerçekte Tanrı doları yarattı ve ondan sonra dolarla satın alabilecekleri yarattı..

Ve tanrı erkeğe Gurur verdi..

Gurur insanda bulunan soyutsal bileşkedeki gerçektir . İnsanlarda bulunansoyutsal bir gerçek; zira insanlar çift kategoridedir. İnsan; Erkek ve Kadın olarak Düşünüldü ve direk sonuca gidildi. Tanrı erkeğe gurur verdi.

Ve tanrı Kadını Yarattı..

Dünya üzerinde erkekler vardı. Gurulu insan kategorisinde olan bu insanların çok canları sıkılır ve bu hayata bir etkileşim gerektiğine inanırlardı Tanrı bu isteklerini kabul etti ve bu etkileşimi istemekten kaynaklanan cezada gerektiğini düşünmüşolmalı ki; Tanrı bu isteğin ardından Kadını yarattı ve bir gerçek daha verdi.. Gerçeğin adı GÜNAH idi...

Ve tanrı Cehennemi yarattı..

Erkekleri yarattıktan sonra ve erkeklerin isteği olan kadını yaratan tanrı erkekler için cenneti ve kadınlar içinde cehennemi yarattı..

Blackfoal

22 Temmuz Seçimleri

2007-10-25T12:14:00.000+03:00

22 Temmuz Seçimleri

22 Temmuz Seçimleri Hakkında Yorumlar

Bir seçim daha iyi ve kötü yanları ile geldi ve geçti. Ve herkes yorum yapmaya başladı. Kendini aydın sanan züppe kişilikler ve topluma kendilerini örnek gösteren ilerici kisvesi altındaki asıl radikal ve gerici takım. Öncelikle radikalizm nedir bunu anlayalım ve 22 temmuz seçimleri ile bağlantımızı iyi irdeleyelim. Radikalizm bir konunun veya düşüncenin (olgunun) doruk noktasında fanatizm den öte duygular ve hisler/davranışlar ve etkileşimler ile bağlanılmasıdır. Radikalizm normalde sosyolojik bir hastalıktır ve olmaması gereken bir uç noktadır.
İşte buradan hareketle kendini ilerici, aydın sanan züppeler dini radikalizmi öne sürerken kendilerinin de Kemalizm’in, Laikliğin uç noktalarındadırlar. İşte bu kesim seçimler öncesindeki cumhuriyet mitinglerindeki halkın, milyonların yürüyüşünden güç alarak seçim olması için iktidara yüklenmiş iktidarda diğer konulara münhasıran bu resti görmüş ve seçim neticesinde çıkan sonucun da da işte bu aydın radikaller halkı suçlamaya başlamışlardır. Ve hatta bu seçimlerde askeri erkan’a ait bulunan e-muhtıra adı verilen söylemlerine karşı duruş olarak da göstermeye çalışmışlar gene yorumlarında ki safsatanın doğruyu bulamamanın etkisine girmişlerdir.
Nedir 22 Temmuz Gerçeği..
22 temmuz gerçeği iktidar partisinin dağıttığı kömür ve diğer erzaklarla alakası yoktur. Zira Türk milleti çok iyi bilir ki 10 kilo erzak 1 haftaya biter. Bu erzaklara ve kömüre bakarak oy verilemez. Ve yine bilirler ki 4.5 yıldır iktidarın karşısına lider getiremeyen sürekli sürekli Türk siyasetinde yer almış lider vasfı olmayan kişilere zoraki lider vasfı vererek peşinden koşan küçük yığınların oluşturduğu şak şakları genel toplum etkileşimi sanan bu siyasetçi adı altındaki çıkarcı aydın zontaların bu seçimlerle alakalı halkı suçlayan Mustafa Kemal Atatürk’ün Partisi CHP’yi işgal eden zihniyetin Adnan Menderes ‘in kurduğu DP altında birleşmeyi bile beceremeyen partilerin ve liderlerinin ve hatta kurmaylarının, hiçbir siyaset ortaya koymadan çözüm yollarımı koymadan ve nasıl yapılacağını belirtmeden sürekli sürekli kavgacı bir üslupla siyaset yaşamını sürdüren bu topluluklarda aramak gerekmektedir gerçeği. Halk doğru olanı yapmıştır. Ve istikrarı seçmiştir. Kavgayı, Hizipçiliği, Derin devleti ve Elinde iple gezenleri seçmemiştir. Halk birkaç erzaka oy vermemiş istikrarın ardından gelecek sürekli is düzenli gelir ve kavuşacağı yaşam standardına oy vermiştir. Milyonlarca halk kendini sözde aydın sanan topluluktan daha önde olduğunu göstermiştir. Bu halk cumhuriyeti koruyan bir yaşam biçimi sayan laik düzenin bekçisi olan halktır. İşte bu halk dersini vermesi gerekenlere dersini en demokratik şekilde veren halktır.
Geçmişte olduğu gibi yetkilendirdiklerini; söylemlerini yerine getiremediği taktirde onları da demokratik yöntemlerle silebileceğinin bilincinde olan halktır.
Öte yandan 22 temmuz seçimleri neticesinde 24 adet DTP destekli bağımsızın da meclise girmesi kavganın farklı boyutlara taşınacağının ve de terörizmin siyasete bulaşıp uluslar arası arenada ülkemizi tehlikeli virajlara süreceğinin göstergesidir.
Netice itibariyle seçmen 22 temmuzun ardından tüm siyasi partilerin kendilerine çeki düzen vermeleri yeni isimle karşılarına çıkmalarını çıkmadıkları taktirde daha etkili darbe alacaklarını ve de Meclise giren siyasi oluşumlarında dünya şartlarına uyumlu genel fikirlerini globalizm ’e uyumlu gerçekçi politikaları benimsemiş bir şekilde yollarına devam etmeleri ve halkımızı temsili bu şekilde göstermeleri gerekmektedir. Asıl doğruluk sapkın bir şekilde fikirlere ideolojilere bağlanmak hatta partilere siyasilere ve kişiliklere bağlanmak değil dünya gerçeklerini iyi sentezleyip bu doğrultuda kendimizi şekillendirip yaşamımızı devam ettirmeliyiz. Particilik budur siyaset budur. Gelecek siyasi gelişimdedir. Buda zihniyet ve fikir değişimi insanların/ liderlerin kendilerini yenilemesiyle olacaktır.
Mustafa Özkan Karatay